Кыргыз киносу

Wikipedia дан

Stamp of Kyrgyzstan 65let kyrgyzkino.jpg
Кыргыз керемети
Тасмалар:

1941-жылдын 17-ноябры кыргыз киносунун жаралган күнү деп эсептелинет. Бул күнү Совет элдик комитети “Фрунзе шаарында кинохроникалык студия курулсун” деген буйрук чыгарган. Кыргыз киносунун тарыхы 1942-ж. түзүлгөн көркөм, документалдык жана анимациялык тасмаларды өндүрүүчү "Кыргызфильм" киностудиясы менен тыгыз байланышкан. 1955-ж.- «Кыргызфильм» улуттук киностудисынын базасында "Мосфильм" киностудиясынын режиссёру В.Пронин «Салтанат» көркөм фильмин тарткан. 1964-ж. «Кыргызфильм» киностудиясынын өз режиссеру М. Убукеев кыргыз киносундагы алгачкы кинотасма болуп эсептелген "Тайгак кечүү" толук метраждуу көркөм фильмин тарткан.

1960—1970-жж. «Кыргызфильмде» Чыңгыз Айтматовдун көптөгөн чыгармалары экрандаштырылган. Айтматовдун чыгармаларын тасмада чагылдыруудан Лариса Шепитько («Аптап» («Зной»)), Андрей Кончаловский («Биринчи мугалим» («Первый учитель»)) сыяктуу режиссерлор эмгек таржымалын башташкан. Кийинчерээк бул студияда кыргыздын белгилуу режиссёрлору: Болотбек Шамшиев («Караш-Караш», «Ак-Кеме», «Фудзиямага көтөрүлүү») жана Төлөмүш ОкеевКызыл алма», «Ак илбирстин тукуму») эмгектенишкен. 1972-ж.Болот Шамшиев «Ысык-Көлдүн кызгалдактары» аттуу тасмасын жарыкка чыгарган. Бул тасма «истерн» үлгүсүндөгү тасмалардын бири болуп эсептелет.

Киностудиянын тарыхынан[оңдоо | булагын оңдоо]

Ак-кеме тасмасы тартылып жаткан учурда'
  • 1916 г. - кинематографта кыргыз элине байланыштуу алгачкы эскерүү.
  • 1920 г. - Кыргызстандын территориясындагы алгачкы кино тартуулар. Режиссёр А.Терскийдин этнографиялык сюжеттери.
  • 1923 г. - бийик тоолуу жердеги алгачкы документалдуу сюжеттер. Профессор Н. Корженевскийдин экспедициясы.
  • 1925 г. - Режиссёр В. Полевойдун «Чёрная смерть» алгачкы маданий фильми.
  • 1926 г. - Кыргызстандагы алгачкы кино өндүрүү боюнча ири долбоор. Долбоордун автору - М.Рышков.
  • 1927г.- Кыргызстандын территориясында тартылган алгачкы толук метраждуу көркөм фильм - «Крытый фургон», режиссёру О. Фрелих. Экранга биринчи жолу кыргыз актрисасы А.Тюменбаева чыккан.
  • 1928 г. - Режиссёр В. Шнейдеровдун алгачкы илимий-экспедициялык «Подножие смерти» фильми.
  • 1936 г. - режиссёр Г. Сатарованын «Киргизстан» алгачкы документалдуу тасмасы.
  • 1937 г. - Режиссёр Ю. Васильчиковдун «Ай-Гуль» аттуу алгачкы балдар окуялуу фильми.
  • 1937 г. - Фрунзеде «Союзкинохрониканын» Ташкент бөлүмүнүн корпунктунун ачылышы.
  • 1940 г. - «Советская Киргизия» туруктуу киножурналы.
  • 1941 г. - алгачкы жолу фильмдерди кыргыз тилине дубляждоо - «Чапаев», «Ленин в Октябре», «Тринадцать».
  • 1941 г. - Фрунзе кинохроника студиясынын ачылышы.
  • 1945 г.- «Манас» эпосу боюнча тартылган алгачкы толук метраждуу көркөм фильм - «Семетей, сын Манаса», режиссёру Г.Раппапорт. Аягына чыккан эмес.


Документалдык тасмалар[оңдоо | булагын оңдоо]

Кыргыз киносу документалдык тасмалары менен да өтө таанымал. Альгимантас Видугирис, атактуу кыргыз документалисти, ошондой Динара Асанова Кыргызстанда гана эмес чет мамлекетте да өз тасмалары менен белгилүү болушкан. - экрандаштырылган .

Кыргыз режиссерлору[оңдоо | булагын оңдоо]

Болот Шамшиев "

Үч белгилүү ири кинорежиссёрлорду (Океев, Шамшиев, Видугирис) «Кыргызфильм» киностудиясынын өркүндөп өскөн убагы - «кыргыз керемети» феномени байланыштырып келет. Ошондой эле, кыргыз киноматографиясына Мелис Убукеев, Геннадий Базаров, Дооронбек Садырбаев,жаш муундардан: Актан Арым Кубатев, Эрнис Абдыжапаров, Нур Эген ж.б. да салымдарын кошкон.

Кыргыз актрисалары[оңдоо | булагын оңдоо]

Төкөлдөштүн төрт кыздарынын бири-Бакен Кыдыкеева "
Белгилүү актёрлор
Аты-жөнү Ойногон тасмалар
Сабира Күмүшалиева «Ак-кеме»,«Уркуя»
Таттыбүбү Турсунбаева «Кызыл алма», «Уркуя»,«Мөөр» ж.б.
Бакен Кыдыкеева «Саманчынын жолу»,«Муз жүрөк тууралуу уламыш» ж.б.
Дааркүл Күйүкова «Ак-кеме»,«"Биринчи мугалим"»
Жамал Сейдакматова «Улан», «Караш-Караш»

Кыргыз актёрлору[оңдоо | булагын оңдоо]

Муратбек Рыскулов "
Белгилүү актерлор
Аты-жөнү Ойногон тасмалар
Муратбек Рыскулов «Бакйдын жайыты», «Муз жүрөк тууралуу уламыш»
Сүймөнкул Чокморов «Караш-Караш», «Кызыл алма», «Көк серек» ж.б.
Советбек Жумадылов «Караш-Караш», «Акжолтой», «Акбара менен Ташчайнар»
Болотбек Бейшеналиев «Ак-Мөөр»,«Биринчи мугалим»
Дүйшөнбек Байдөбөтөв «Ильяс менен Асель», «Каныбек»«»

Кызыктуу фактылар[оңдоо | булагын оңдоо]

Режиссёрлор көп убакта өз балдарын тасмаларга тартып келишкен. Мисалы, Б.Шамшиев «Ак-кемеде», «Ак-зынданда» сууда аккан ымыркай баланын жана кичинекй баланын ролдорун уулу аткарган. Сүймөнкул Чокморов тасмалардагы бардык кинотрюктарды өзү аткарган. Т.Океевдин «Махабат дастаны» Дүйшөмбү, Дамаск, Хива шаарларында жана Ысык-Көлдүн жээгинде тартылган.

С.Чокморов, "Караш-Караш "
Белгилүү тасмалардын кадрлары "'

Кыргыз кино казынасы[оңдоо | булагын оңдоо]

Кыргыз кино казынасы
Жыл Тасма Режиссеру
1955 Салтанат (Мосфильм менен бирдикте)
1958 Муз жүрөк тууралуу уламыш (Мосфильм менен бирдикте)
1957 Менин жаңылыштыгым
1958 Алыскы толоордо
1959 Чолпон-Таңкы жылдыз (Ленфильм менен бирдикте)
1960 Тянь-Шандын кызы
1960 Салиманын ыры
1960 Токтогул
1961 Ашуу
1961 Аптап (Зной) Лариса Щепитько
1963 Космонавттардын көчөсү
1964 Жоро
1964 Сыйынуу
1964 Тайгак кечүү (Трудная переправа) М.Убукеев
1965 Биринчи мугалим А.Кончаловский
1965 У каждого своя дорога
1966 Бакайдын жайыты (Небо нашего детства) Т.Океев
1966 Эң тилалчаак (Самая послушная)
1967 Саманчынын жолу (Материнское поле) Г.Базаров
1968 Жамиля Ирина Поплавская
1969 Ак-Мөөр М.Убукеев
1969 Караш-караш (Выстрел на перевале Караш) Б.Шамшиев
1969 Буктурма (Засада)
1969 Квартирант
1970 Бактылуу адамдын жоруктары (Это не беда)
1972 Ысык-Көлдүн кызгалдактары (Алые маки Иссык-Куля) Б.Шамшиев
1972 Уркуя (Отко таазим/Поклонись огню) Т.Океев|
1972 Көчө
1973 Бурма
1973 Шаркыратма (Водопад)
1973 Көк серек (Лютый) Т.Океев
1974 Ташка баткан элестер (Улыбка на камне)
1974 Сүйүү жаңырыгы(Эхо любви) Б.Шамшиев
1975 Ак кеме (Белый пароход) Б.Шамшиев
1975 Кара-Кийикке жол (Дорога в Кара-Кийик)
1975 Кызыл алма (Красное яблоко) Т.Океев
1976 Айсулуунун талаасы (Поле Айсулуу)
1977 Каныбек
1977 Катачылык (Ошибка)
1977 Улан Т.Океев
1978 Квартет
1979 Анамат
1979 Процесс Жали Сооданбек
1979 Эрте жазда келген турналар (Ранние журавли) Б.Шамшиев
1980 Жазгы каникулдар (Весенние каникулы)
1980 Алтын күз (Золотая осень) Т.Океев
1981 Элеттик роман (Провинциальный роман) М.Убукеев
1981 Жылмаю (Улыбка)
1982 Лестница в доме с лифтом
1982 Устакана (Мастерская)
1982 13-ү небере (Тринадцатый внук)
1983 Бөрү зындан (Волчья яма) Б.Шамшиев
1984 Ак илбирстин тукуму (Потомок белого барса) Т.Океев
1986 Махабат дастаны (Миражи любви) Т.Океев
1988 Куугунтук (Преследование) Т.Океев
1989 Акыркы манасчы (Последний манасчы) М.Убукеев
1989 Токтогул.( Кербез. Неистовый беглец)
1989 Ногдаун
1990 Деңиз бойлоп жорткон ала дөбөт (Пегий пес, бегущий краем моря) Т.Океев
1991 Аномалия
1991 Ботокөз булак .(Буранный полустанок)
1991 Кошокчу
1991 Мен мындай жашагым келбейт.( Я не хочу так больше жить)
1993 Жамиля
1995 Манас Ааламы ( Вселенная Манаса)
1998 Бешкемпир Актан Арым Кубат
2001 Маймыл Актан Арым Кубат
2002 Айыл өкмөтү Эрнест Абдыжапаров
2003 Маңкурт
2004 Булут (Облако)
2005 Окуя
2006 Сүт
2006 Чек ара (Граница)
2006 Кышында (Зимой)
2006 Ата
2007 Петрарканы окуу (Чтение Петрарки)
2007 Боз Салкын Э.Абдыжапаров
2008 Белгисиз маршрут (Неизвестный маршрут) Темир Бирназаров -
2009 Бешик -
2009 Уурунун махабаты Эрнест Абдыжапаров

Кошумча маалыматтар[оңдоо | булагын оңдоо]

Шилтемелер[оңдоо | булагын оңдоо]

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]