Нышаа баатыр

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Нышаа Баатыр, Нышаа Кудайменде уулу (болжолдуу 1702-1785) – калмак баскынчыларына каршы күрөштүн жигердүү катышуучусу, элчи.
Адигине уругунун асылбаш тукумунан; солтолордун арасында өсүп-өнгөндүктөн, айрым булактарда солто уруусунан делет.1745-жылы Нышаа баатыр менен саяк Качыке баатыр баштаган кол Ысык-Колдогу сырт калмак ханы Аккуйрукту чабышат, калмактар коп кырылат.Калмактар Текес, кулжага чейин сурулот.Чуй боорунда коп жылга тынчтык орноду.
Нышаа баатырдын энеси кытай кызы болгондуктан, ал кытай-калмак тилин мыкты билген.Нышаа Кыргыз жерлерин калмактардан бошотууга жигердүү катышып, көп эрдик көрсөткөндүктөн, аны 1758-жылы Пекинге барган кыргыз элчилери Черикчи бийге жана Түлкү бийге кошуп жөнөтүшкөн. Элчилер Пекинде Цинь императору Цзянлундун салтанаттуу кабыл алуусунда болушуп, Кытай империясынын 3-даражадагы башкаруучулук чини менен сыйланган.
1785-жылы казак Бердикожо баатыр Жумгалдан кыргызга кол салат Нышаа баатыр баштаган кыргыздар казактарды суруп кууп Иле суусунун боюнан Нышаа казактардын колуна тушуп олтурулот.Нышаанын соогу Ак-Суу капчыгайынын ичиндеги (азыркы москва району,ал жакта кумбоз эстелиги бар) Нышаа суусунун боюна коюлган.Курман болгондон кийин Цин императорунан ыйгарылган даражасы анын уулу Дөөлөткө ыйгарылган. Нышаа баатыр 5 аял алып,12 эркек балалуу болгон.Нышаанын небереси Турап белгилүү сурнайчы болгон, ал чон атасына арнап, «Ат кетти» деген күүнү чыгарган.
Иле суусунун боюндагы Нышаа баатыр өлгөн жер Аткетти деп аталып калган.
Нышаанын учунчу муундагы небереси Байзак баатыр болгон.

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]

Айрым шилтемелер[оңдоо | булагын оңдоо]

«Нышаа жана анын доору» аттуу жыйнак-хрестоматия жарыкка чыкты