Организмдин картайышы

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Организмдин картайышы - биол. закондун негизинде организмин жашына ылайык өзгөрүүсү.

Фи­зиол. жанa эрте картаюу болуп бөлүнөт. Биринчиси жаштын илгерилешине жараша акырындык менен жетишет. Экинчиси организм жаш кезинте эле ооруга, өндурүштөгү шартка карата бетенче чарчоо ж. б. себептерге байланыштуу. Карылыкка функциялык жанa морфол. өзгөрүүлөр таандык. Адамдын келбети, психикасы, акыл-эси, жүрүш-турушу өзгөрөт. Тери жукарып, кургап, кыртыш майлар азайгаядыктан шалбырап, 5ырыш кирет. Чач суюлат, анын өңү үңүрттөтүп, акырында агарат. Булчуң эттин атрофиясына байланыш­туу анын массасы азаят, тулку бой кыскарат. Муундарды чор басып, кыймыл начарлайт. Күч азаят, жумушка жөндөмдуулук начарлап, бат чарчайт. Буларга ылайыктуу физиол. жанa биохим. өзгөрүүлөр кездешет. Негизги зат алмашуу, ткандарда газ алмашуу темендейт, гликолиз күчөйт. Борб. нерв системасында ички тормоздоо начарлайт. Кары киши чөйрөнүн өзгөрүшүнө оңойлук менен келбейт, унутчаактык пайда болот. Организмдин картайышына морфол. өзгөрүүлөр мүнөздүү. Клетканын ядролору тырышып, иитоплазмада липоид көбөйөт. Көздүг күчү, кулактын угушу начар­лайт. Эндокрин бездери (гипофиз, калкан бези ж. б.) атрофияга учурап, гормондор азыраак белунуп, алардын таасири начарлайт. Жыныс бездеринин функциясы темендейт.

Кан тамырлардын капталында кальцийдин кошулмалары көбөйүп, чоюлгуч касиети төмөндөйт, алар ичкерет да, кандын басымы жогорулайт, жүрөктүн согушу акырындайт; газ алма­шуу начарлап, демигүү пайда болот. Гамак сицирууго катышкан бездер зтрофияга учурайт, тиш түшөт, карын кичирейет. Организмдин картайышын түшүндүрүүгө багытталган ЗООге жакын теория бар.

Акыркы теория кибернетика илимине таянын, карылык организм жаралганда эле эволюциялык өзгөрүүгө ылайык программалаштырылган деп түшүндүрөт. Чындыгында эле Организмдин картайышы жок болсо өсүү да жок, эволюциялык өсүү да жок. Ошондуктан генетика программасына байла­ныштуу молекулалар өзгөрүүгө дуушар болуп, акырында картаюуга алып келери шексиз. И. И. Мечни­ков, А. А. Богомолец адамдын өмүрү 120—150 жашка жетиши керек деп эсептешкен, азыр ушул жаштагы адамдар бар. Организмдин картайышы социалдык жана экон. шарттарга байланышат.

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]

Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.