Абхаз тили

	Абхаз тили
	абх. Аҧсуа бызшәа
	; Абхаз тилинин таралышы
Өз тилинде аталышы	Аҧсуа бызшәа, аҧсшәа
Өлкөлөр	Абхазия, Грузия, Түркия, Орусия, Сирия, Иордания
Аймактар	Кавказ, Жакынкы Чыгыш
Расмий макамы	Абхазия; Грузия (Абхазия автономиялык республикасында);
Көзөмөлдөөчү уюм	Абхазия Илимдер академиясынын Д. И. Гулиа атындагы Абхаз изилдөө институты
Сүйлөгөндөрдүн жалпы саны	125 000 – 150 000
Макамы	Коркунуч алдында
Классификация
Түрмөгү	Евразия тилдери
Тил бүлөсү	Абхаз-адыг тилдери Абхаз-абазин тилдери Абхаз тили; ; ;
Адабий формасы	Адабий абхаз тили
Диалекттери	Абжуй (адабий тилдин негизи), Бзыб, Самурзакан
Жазуусу	Кириллица (абхаз алфавити)
Тил коддору
МАМСТ 7.75–97	005
ISO 639-1	ab
ISO 639-2	abk
ISO 639-3	abk
WALS	abk
Atlas of the World’s Languages in Danger	Vulnerable
Ethnologue	abk
IETF	ab
Glottolog	abkh1244
	Абхаз тилиндеги Википедия

Абхаз тили (абх. аԥсуа бызшәа) — абхаз элинин тили. Кавказ (ибери-кавказ) тилдеринин абхаз-адыгей тобуна кирет. Эки диалектиге (абжуй, бзыбь) бөлүнөт.

Адабий тили абжуй диалектисинин негизинде калыптанган. 1862-ж. П. К. Услар орус графикасынын негизинде туңгуч абхаз алфавитин иштеп чыккан жана абхаз тилинин адабий формасы ошол мезгилден тартып калыптана баштаган. Латын графикасынын негизинде 1928-ж. жазмасы иштелип чыккан, 1938-ж. ал грузин графикасына, ал эми 1954-ж. орус графикасына которулган.

Алиппеси

А а [aː]	Б б [b]	В в [v]	Г г [ɡ]	Гь гь [ɡʲ]	Гә гә [ɡʷ]	Ҕ ҕ [ʁ/ɣ]	Ҕь ҕь [ʁʲ/ɣʲ]
Ҕә ҕә [ʁʷ/ɣʷ]	Д д [d]	Дә дә [dʷ]	Е е [ɛ]	Ж ж [ʐ]	Жь жь [ʒ]	Жә жә [ʒʷ]	З з [z]
Ӡ ӡ [d͡z]	Ӡә ӡә [d͡ʑʷ]	И и [j/jɨ/ɨj/i]	К к [kʼ]	Кь кь [kʼʲ]	Кә кә [kʼʷ]	Қ қ [kʰ]	Қь қь [kʲʰ]
Қә қә [kʷʰ]	Ҟ ҟ [qʼ]	Ҟь ҟь [qʼʲ]	Ҟә ҟә [qʼʷ]	Л л [l]	М м [m]	Н н [n]	О о [ɔ]
П п [pʼ]	Ҧ ҧ [pʰ]	Р р [r]	С с [s]	Т т [tʼ]	Тә тә [tʼʷ]	Ҭ ҭ [tʰ]	Ҭә ҭә [tʷʰ]
У у [w/wɨ/ɨw/u]	Ф ф [f]	Х х [x/χ]	Хь хь [xʲ/χʲ]	Хә хә [xʷ/χʷ]	Ҳ ҳ [ħ]	Ҳә ҳә [ħʷ]	Ц ц [t͡s]
Цә цә [t͡ɕʷʰ]	Ҵ ҵ [t͡sʼ]	Ҵә ҵә [t͡ɕʼʷ]	Ч ч [t͡ʃʰ]	Ҷ ҷ [t͡ʃʼ]	Ҽ ҽ [t͡ʂʰ]	Ҿ ҿ [t͡ʂʼ]	Ш ш [ʂʃ]
Шь шь [ʃ]	Шә шә [ʃʷ]	Ы ы [ɨ]	Ҩ ҩ [ɥ/ɥˤ]	Џ џ [d͡ʐ]	Џь џь [d͡ʒ]	Ь ь [ʲ]	Ә ә [ʷ]

^[1]

Колдонулган адабияттар

“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

↑ “Кыргызстан”: Улуттук энциклопедия

[1] “Кыргызстан”: Улуттук энциклопедия

[1]