Айнек шып
Айнек шып – бул белгилүү бир демографиялык топтун (көбүнчө азчылык топторунун ) иерархияда белгилүү бир деңгээлден жогору көтөрүлүшүнө тоскоол болгон көзгө көрүнбөгөн тоскоолдукту сүрөттөө үчүн колдонулган метафора . Бул метафора алгач феминисттер тарабынан жогорку жетишкендиктерге жеткен аялдар туш болгон карьералык тоскоолдуктарга карата колдонулган.
«Айнек шып» термини гендердик изилдөөлөр теориясында 1980-жылдардын башында киргизилип, көзгө көрүнбөгөн жана формалдуу түрдө эч белгиленбеген тоскоолдукту («карьерадагы шыпты») сүрөттөө үчүн колдонулган. Бул тоскоолдук аялдардын кызматтык тепкич менен жогорулашын алардын кесиптик сапаттарына байланышпаган себептерден улам чектейт. Кийинчерээк бул термин башка социалдык топторго жана азчылыктарды (улуттук азчылыктарды, сексуалдык азчылыктарды ж.б.) да жайылтылган.
Аялдар бүгүнкү күндө да бул көзгө көрүнбөгөн тоскоолдукка туш болушат. Мисалы, АКШдагы беш жүз ири компаниянын топ-менеджерлеринин болжол менен 84%ы эркектер түзөт (бул компанияларда директорлук кызматтарда эркектер 88%ды түзөт), буга карабастан аялдар компаниялардын төмөнкү деңгээлдериндеги кызматкерлердин олуттуу бөлүгүн түзөт . Бул тоскоолдук басмырланган социалдык топторго карата терең тамыр жайган стереотиптерге (айрыкча гендердик стереотиптерге) жана алардын арасында байкалган «ийгиликке болгон коркуу» деп аталган көрүнүшкө байланыштуу .
Заманбап изилдөөчүлөрдүн пикири боюнча, аялдардын жогорку жана жооптуу кызматтарга жетүүсүндөгү негизги тоскоолдуктар — компаниялардын салттуу кадр саясаты, аял лидер боло албайт деген стереотиптер, ошондой эле колдоочулардын (менторлордун же демөөрчүлөрдүн) жетишсиздиги болуп саналат [1] .
«Айнек шып» эркектердин да карьералык өсүшүн чектеши мүмкүн. Мисалы, эркек кызматтык тепкич менен жогорулап бара жатып, топ-менеджмент деңгээлиндеги тоскоолдуктан өтө албай калат: жогорку деңгээлдеги «элита» аны өз чөйрөсүнө кабыл алгысы келбейт [2] .
Ошондой эле «айнек шыптын» курмандыктары катары көп учурда ар кандай расалык, этникалык, диний жана башка социалдык топтор менен азчылыктар да чыгышат.
Ошондой эле караңыз
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- Токенизм[англ.]
- ↑ Берн Ш. Гендерная психология. — Калып:СПб.: Прайм-Еврознак, 2007. — ISBN 978-5-93878-520-5. — ISBN 0-07-009182-X.
- ↑ Стеклянный потолок в карьере. psyfactor.org.