Абдукаимов, Узакбай

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Абдукаимов Узакбай (1909, Сузак р-ну – 1963, Бишкек ш.) – жазуучу, котормочу. Ташкенттеги казак-кыргыз агартуу ин-тун бүтүргөн. 1927-ж. “Жаңы маданият жолунда” журналында “Таң” аттуу алгачкы новелласы жарык көргөн. 1933-ж. 3-класс, кийинчерээк 7-класс үчүн адабият б-ча хрестоматия түзгөн; “Студент менен студенткага” поэмасын (1934), “Кыздын таалайы” (1939–40) повестин жазган. Ал чебер котормочу катарында кыргыз көркөм котормосуна негиз салгандардын бири. А. С. Пушкиндин “Борис Годуновун”, “Полтавасын”, ж-а жомокторун, лирикалык ырларын, Н. В. Гоголдун “Текшерүүчүсүн”, Лопе де Веганын “Койлуу булак”, Л. Леоновдун “Чабуул”, Н. А. Островскийдин “Күнөөсүз күнөөлүүлөр”, Мольердин “Жорж Данден, же акмак болгон күйөө” пьесаларын, М. Горькийдин “Кө-рүнгөндүн колунда” повестин, К. Чуковскийдин “Бибигон” жомогун, А. А. Фадеевдин “Жаш гвардия” романын ж. б. которгон. “Айдар жана Айша” операсынын либреттосун (1948), “Ашык жар” “Эмгек маршы”, “Пионерлер ыры” сыяктуу элге кеңири тараган ырларды жазган. 50-жылдардын эң аягы, 60-жылдардын башында А-дун чыг-лык өнөрүндө кескин бурулуш жасалган. “Майдан” романынын жарыкка чыгышы (1-китеп, 1961), көп жылдык көркөм котормочулук тажрыйбасы, дүйнөлүк классикадан алган сабактары, ички даярдыгына кошумча сырткы шарттардын түзүлө калышы (И. Сталиндин сындалышы), чыныгы согуш майданын кан кечип жүрүп, өз көзү м-н көрүшү табиятынан таланттуу калемгерге Европа тибиндеги анык реалисттик профессионал романдын жаңы үлгүсүн жаратууга зор өбөлгө түздү. Өнүккөн адабиятта гана болчу романдык мазмун м-н роман формасынын табигый түрдө айкалышы, адам дүйнөсүн ичкертен ачып көрсөткөн терең психологизм, көркөм образ, типтүү мүнөз, индивидуалдуу өзгөчөлүк түзүү чеберчилиги, сюжеттик схематизм м-н кургак чакырык, даяр баатырдык мотивдерден алыс нагыз реалисттик сүрөт-төөлөр аркылуу турмуш акыйкатынын чагылдырылышы романдын жалгыз гана жанрдын эмес, жалпы эле адабияттагы зор ийгилиги болгон. “Майдан” романы орус тилине которулган (1972). А. бир нече адабий макала м-н очерктерди жазган. Кызыл Жылдыз ордени ж-а медалдар м-н сыйланган.

Колдонулган адабият[оңдоо | булагын оңдоо]

«Кыргыз Адабияты. Энциклопедиялык окуу куралы.»
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.
Манастаануу жана көркөм маданияттын улуттук борбору.
Бишкек – 2004