Кусейин Исаев

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Кусейин Исаев - чыныгы устат, бул мезгилдин көсөмү, замандын акылманы, калысы, сынчысы, эл тагдырынын тогуз жолунун тоомундагы жол көрсөткүчү, муун тарбиячысы. Ал керт башынын жыргалчылыгынан улуттун мүдөөсүн бийик тутуп, эл деген ыйык максатты көздөп жашайт. Доор демин жаземдебей туюп, баамдап, коомду заманга жараша жаңы эс-тутумга, жаңыча акыл калчап, ой-жүгүртүүгө багыттап, рухий маданияттын кутун учурбай сактап турат. Мына ошондой доорлор алмашкан, кылымдар тогошкон мезгилде азаттык кушу конгон Кыргызстандын там-туң баскан жаңы тарых чыйыр жолунда гуманитардык илимдердин, өзгөчө коомдун муун-жүлүнүнө дейре сүңгүп изилдеген социологиянын кыртыш алып калыптанышына, татыктуу орунду ээлеп түптөлүшүнө, ошондой эле аны коомдун кызматына коюуга баа жеткис салым кошкон, жаш ынтызарларга туура багытты белгилеп, алардан илимпоздордун бүтүндөй бир муунун тарбиялап чыккан жана күнү бүгүн да талыкпаган мээнеткеч устат – философия илимдеринин доктору, социологиянын профессору Кусейин Исаев агайыбыз. Устат бир эмес эки доорго тете эмгек жолун басып өттү. Кыйын кезеңдерди башынан кечирди, кыргыздын бут тосмоюнун да азабын чекти. Илимдеги чындык, тактык, акыйкаттык, дааналык жана калыстык үчүн ачык күрөштү. Бийликтен жемеленди, куугунтукталды, коркутуп-үркүтүлдү, жалгыздалды. Көк жалдык менен моюн бербей, илимдин илимдей касиетин сактап калышына, окумуштуунун абийири, тазалыгы үчүн талбай алпурушуп, көп сандаган окуучуларын да ушундай нукта калыптандырууга аракетин бүгүн да токтоткон жок. 1983-жылдан тартып Кусейин Исаев дүйнөлүк социологияны өз мекенинде институционалдаштыруу максатында жан үрөп эмгектенип келет. Ар түрдүү саясий күчтөрдүн, режимдердин социология илимин “саясий сойкуга” айландыргысы келген аракеттерин таш каптырып, анын академиялык илимий статусун сактап кала алды. Бүгүнкү күндө социология Кыргызстандын дээрлик бардык жогорку окуу жайларында окутулуп, илим, кесип катары өз ордун тапты. Устат буркан-шаркан коомдук жашоого да жуурулушуп, Кыргызстандын азаттык жылдарындагы Демократиялык кыймылдын, Адам укугун коргоо комиссиясынын, Президенттин алдындагы улуттук тил комиссиясынын мүчөсү, “ЭлТР” коомдук телекомпаниясынын байкоочулар кеңешинин төрагасы, өлкөбүздүн тарыхындагы бурулуш окуялар – 2005-жылдын 24-мартындагы, 2010-жылдын 7-апрелиндеги элдик ыңкылаптардын илимий теоретиги, чындыктын айныгыс жарчысы болуп калды. Аалымдын жасаган иштери, илимий көрөңгөсү, орошон ойлору өз доору үчүн гана эмес, келечек муундун да акыл азыгы болору шексиз. Анын илимий мурасына толук бааны мына ошол жаңыча ой-жүгүрткөн жаштар берери да шексиз.

Устат жана ак эмгек[оңдоо | булагын оңдоо]

Кусейин агай бактылуу адам. Себеби ал кылчайып артка көз кырын салгандан коркпойт. Анын артында, үй-бүлөлүк озуйпаны эске албаганда, ак эмгек, талыкпаган мээнет, 20дан ашык китеп болуп басылып чыккан олуттуу илимий эмгектер, 250дөн ашуун илимий, курч публицистикалык макалалар, ал тарбиялаган жана анын ишин улантуучу жаш илимпоздордун жоон тобу, глобалдык деңгээлдеги иш-чаралар. Аалым Кусейин Исаев 1961-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин экономика факультетин артыкчылык менен аяктаган соң, 1964-1967-жылдары Москва шаарында СССР Илимдер Академиясынын Экономика институтунда аспирантурада окуп, Кыргызстандын айыл-чарба экономикасы боюнча кандидаттык диссертациясын, 1983-жылы СССР Илимдер Академиясынын Философия институтунда Кыргызстан айылдарынын өнүгүүсү боюнча докторлук диссертациясын коргогон. Элүү жылдан ашык өмүрүн билим берүү системасына арнап, кафедра башчысы, доцент, профессор кызматтарын аркалап, илим менен эриш-аркак коомдук турмуштун да жигердүү катышуучусу болгон. Атап айтканда Кыргыз мамлекеттик университети менен 13 жылдык өмүр жолун байлап, мугалим, ага мугалим, ошондой эле университеттин комсомол комитетинин катчысы (1959-1963-жж.), партиялык комитеттин катчысы (1968-ж.) кызматтарында эмгектенген. Билимге, илимге болгон көксөөсү суубай төрт жыл ичинде М.Ломоносов атындагы Москва университетинде 5 айдан 5 жолу кесиптик адистигин жогорулатканга жетишкен (1970-1990-жж.). СССРдин Европа-Азия мейкиндигинде жайгашкан ири 20 шаарларында илимий теориялык конференцияларда баяндамаларды (докладдарды) жасаган. Демография илиминин да көрүнүктүү адиси болуу менен Кыргыз Республикасынын жана областтарынын энциклопедияларында калкка арналган атайын макалаларды жазган. СССРде айыл социологиясын түптөгөндөрдүн көрүнүктүү өкүлү болуп эсептелет. Фрунзе политехникалык институтунда 25 жыл өмүрүн кечирип кафедра башчысы, доцент, процессор, коомдук башталыштагы парткомдун катчысынын туруктуу орун басары болгон. Бул жогорку окуу жайында социологиялык илимий-изилдөө лабораториясын (1983-ж.), “Социология жана инженердик психология” кафедрасын уюштурган. Көчмөн кыргыздардын заманбап мууну инженердик ойлонууга, инженердик кесипке толук жөндөмдүүлүгүн теориялык жана тажрыйбалык жактан ырастап, жаштарды ар дайым намыстуулукка, мекенчилдикке тарбиялап келди. Ал эми айылдык кыргыз жаштарынын шаардын шартына адаптацияланып, индустриалдык эмгекке көнүшү тууралуу олуттуу социологиялык изилдөөнүн жыйынтыктары Кыргызстан жаштарынын сыйлыгына татыган (1991-ж.). Кусейин Исаевдин илимпоз катары өзгөчөлүгү – бул анын коомдук турмуштун пассивдүү байкоочусу эмес, такай жигердүү катышуучусу болгондугунда. Кыргызстанда “Коммунист” журналынын редакция мүчөсү (1978-жылдан баштап), Борбордогу коомдук илим мугалимдеринин туруктуу семинарынын жетекчиси, Билим берүү министрлигинин редакциялык басма кеңешинин башчысы, республиканын “Билим коомунун” президиум мүчөсү, СССРдин Жогорку жана орто билим министрлигинин коомдук илимдер башкармасынын президиумунун мүчөсү, Бүткүл союздук “Билим коомунун” башкарма мүчөсү сыяктуу милдеттерди аткарган. Советтик социология Ассоциациясынын бир нече жолу башкарма мүчөсү болуп шайланган (1987-1991-жж.). СССР Министрлер Советинде социалдык эксперт милдетин аткарган. Казакстанда (Алма-Ата, 1988-1991-жж.), Түркстанда (1991-1993-жж.), Орто Азия боюнча социологиядан докторлук, кандидаттык диссертацияларды коргоо кеңешинде мүчө болуп, Орто Азия республикалары үчүн илимий кадрларды даярдоого орчундуу салымын кошкон. Мударис Кусейин Исаев 1993-жылдан тартып Бишкек гуманитардык университетиндеги жемиштүү эмгегинин натыйжасында “Социология жана башкаруу” (Москва, Санкт-Петербург университеттеринин мыкты окуу программаларынын негизинде), аны менен катар мезгил өзү талап эткен “Саясат таануу”, “Социалдык кызмат”, “Мамлекеттик кызмат” факультеттерин, аспирантура, докторантура түзүмдөрүн ачты. Декандык кызматты ак дили менен аткарды. Студенттерге социологиялык атайын адабияттын жетишсиздигин эске алып, университеттин китепканасына жеке китепканасынан 1500дөн ашуун китептерди, журналдарды белекке тартуу кылды. 1999-2002-жылдары Орто Азия Америка университетинде профессорлук кызматта болду. Ушул жана башка бир далай аракеттердин жыйынтыгында Кыргызстанда социология илим жана перспективалуу кесип катары калыптанып, учурда алга карай ишенимдүү кадамын шилтөөдө.

Устат жана глобалдашкан дүйнө[оңдоо | булагын оңдоо]

Чыныгы устат кадыресе адамдын күнүмдүк жашоосун өлчөгөн убакыт-мейкиндик ченемдерине сыйбай, кадамы аалам мейкиндигин арыштап, ою дүйнө жүзүн чабыттайт тура! Мударис Кусейин Исаев бир нече жылдардан бери кыргыз социологиялык дүйнө таанымын эл аралык аренада татыктуу көрсөтүп келет. 1997-жылдан бери Бүткүл Дүйнөлүк Социология Ассоциациясынын, Евразия, КМШ, Түрк мамлекеттеринин социология коомдорунун толук кандуу мүчөсү. Актуалдуу илимий баяндамалары менен Социологиялык дүйнөлүк конгресстерде: 1997-жылы Сеулда (Түштүк Корея), 1998-жылы Монреалда (Канада), 2002-жылы Брисбенде (Австралия), 2004-жылы Пекинде (Кытай), 2006-жылы Дурбанда (Түштүк Африка Республикасы), ошондой эле Европа мамлекеттеринде, Орусияда, Түркияда өткөн эл аралык илимий конференцияларда чыгып сүйлөп, ааламдашуу, цивилизациялардын баарлашуу, өз ара ширелишүү заманындагы Кыргызстандын орду, социалдык өнүгүү маселелери тууралуу дүйнө мамлекеттерине жар салып келет. 2005-жылы Кожоэли шаарында (Түркия) Түрк дүйнөсүнүн социология бирикмеси түзүлүп, анын жигердүү демилгечисинин бири Кусейин Исаев болду. Ошол эле жылы планетанын батышы менен чыгышынан 9 мамлекеттин өкүлдөрү менен бирдикте “Европа стратегиялык сурамжылоо борборунун” түзүүчүсү болду. Анын штабы Улуу британиянын Аберден университетинде жайгашкан. Ал эми социологиянын дүйнөлүк борбору болгон Америка Кошмо Штаттарынын Биография институту профессор Кусейин Исаевди бир нече жолу – 2001-жылы, 2004-жылы жана 2006-жылы “Жылдын адамы” деп жарыялашы устаттын глобалдык деңгээлдеги кадыр-баркынын айкын далили.

Устат жана шакирттер[оңдоо | булагын оңдоо]

“Устатың ким экендигин айтсаң сенин ким экендигиңди айтам” деген накыл кеп эл оозунда жүргөнү бекеринен эместир. Кусейин агайыбыз жетимиштин кырын кырдаса да орошон ойлорун оргуштатып, элдик билим берүү системасына жарым кылымдан ашык өмүрүн арнап келет. Ал чейрек кылым ичинде 30дан ашык илимдин кандидаттарын, 6 илимдин докторун даярдап, саяпкер сымал ар бирине аярлуу мамиле кылып, таптап, илимдин даңгыр жолуна кое берди. Алар анын ишин татыктуу улантып, кыргыз илиминин пайдубалын бекемдешүүдө. Устаттын жаны бүгүн да тыным албайт. Эртеден кечке педагогикалык иштер, жаңы ойлор, жаңы илимий долбоорлор… Убакыт гана таш боордук менен тынбай зымырайт. Мударис Кусейин Исаев 2002-жылдан бери Кыргыз-Түрк “Манас” университетинде эмгектенип, өзү түптөгөн “Социология” бөлүмүнө башчылык кылууда. Дүйнөлүк социология илимин кыргызча сүйлөтүп, кыргыз жаштарынын кыртышына сиңирип, кыргыз коомунун бүгүнкүсүн, эртеңкисин иликтеген чебер талдоочу, өз элин, жерин, тилин сүйгөн мекенчи, кыргызчы мударис Кусейин Исаев – УСТАТ деген жогорку даражага толук татыктуу. Устатыбызды ак эмгеги кеч да болсо мамлекет тарабынан өз баасын алып “Кыргыз эл мугалими” мамлекеттик жогорку наамдын ыйгарылышы менен чын дилден куттуктайбыз! Чың ден соолук, кажыбас кайрат, илимдин татаал жолундагы жаңы чыгармачылык ийгиликтерди, үй-бүлөсүндөгү тынчтыкты жана бакубат жашоону каалайбыз! Бар болуңуз агай!

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]

  • Сыргабаев Самарбек Бердибекович, социология илимдеринин кандидаты, Кыргыз-Түрк “Манас” университетинин окутуучусу;
  • Сейитбаев Бакыт Турарович, саясий илимдердин кандидаты, БГУнун Саясат таануу кафедрасынын башчысы;
  • Малтабаров Бакыт Амирович, социология илимдеринин кандидаты, БГУнун Социология кафедрасынын башчысы;
  • Шаршембиева Таалай Султановна, социология илимдеринин кандидаты, “Манас” КТУнун ага окутуучусу.