Кыргыз алфавити

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search
Baldar Çomoqtoru. Ajtuucu: Toƣoloq Moldo Abdьraqmanov. 1939

Кыргыз алфавитикыргыз тилин жазуу үчүн колдонулган алфавит. Кыргыз тили төмөнкү алфавиттерди колдонот:

  • Кирилл жазуусу расмий түрдө Кыргызстанда колдонулат
  • Араб жазуусу расмий түрдө Кытайдын Шинжаң-Уйгур автоном районуна кирген Кызылсуу-Кыргыз aвтоном oблусу, Или-Казак aвтоном oблусу, Пакистан жана Ооганстанда колдонулат.
  • Кыргыз Брайль алфавити

Араб ариби 1927-жылы латын арибинин негизинде түзүлгөн алфавитке өткөнгө чейин колдонулган. Учурда араб ариби Кытайда колдонулат. Латын ариби Кирилл арибине алмаштырылганга чейин 1930-жж. Советтер Союзунда колдонулган. Кыргыз кирилл ариби Кыргызстанда колдонулат. 36 тамгадан турат: 33 орус алфавитинен, жана кошумча кыргыз тилинин тыбыштык өзгөчөлүгүнө ылайык 3 тамга: Ң, Ү, Ө.

Кыргыз ариптеринин салыштырмалуу жадыбалы[оңдоо | булагын оңдоо]

Кирилл ариби Аталышы Араб ариби[1] Латын ариби
(1928-1940)
Эмиграциядагы латын ариби

(1940-1970)

Жаңы латын ариби IPA
А а а ا A a A a A a /ɑ/
Ичкилик Ә ә ә - - - Ä ä [æ]
Б б бы ب B в B b B b /b/, [w], [v]
В в вы ۋ V v V v V v /v/
Г г ги گ G g G g G g /ɡ/
Каткалаң Ғ ғы ع Ƣ ƣ Ƣ ƣ Ğ ğ [ʁ,ɣ]
Д д ды د D d D d D d /d/
Е е e ه E e E e E e /je/, /e/
Ё ё ё يو Jo jo Jo jo Jo jo /jo/
Ж ж жы ج Ç ç Ç ç C c /dʒ/
Жумшак (орусча) Ж жи - (Ƶ ƶ 1938-1940) - Ž ž /ʒ/
З з зы ز Z z Z z Z z /z/
И и и ى I i I i I i /i/
Й й йы ي J j J j J j /j/
К к ки ك K k K k K k [k]
Каткалаң Қ қы ق Q q Q q Q q [q]
Л л лы ل L l L l L l /l/
М м мы م M m M m M m /m/
Н н ны ن N n N n N n /n/
Ң ң ың ڭ Ꞑ ꞑ Ꞑ ꞑ Ñ ñ /ŋ/
О о о و O o O o O o /o/
Ө ө ө ۅ Ɵ ɵ Ö ö Ö ö /ø/
П п пы پ P p P p P p /p/
Р р ры ر R r R r R r /r/
С с сы س S s S s S s /s/
Т т ты ت T t T t T t /t/
У у у ۇ U u U u U u /u/
Ү ү ү ۉ Y y Ü ü Ü ü /y/
Ф ф фы ف F f F f F f /f/
Х х хы ح X x (H h 1928-1938) H h H h [χ] /k/
Ц ц ыцы - - - - /ts/
Ч ч чы چ C c C c Ç ç /tʃ
Ш ш шы ش Ş ş Ş ş Ş ş /ʃ/
Щ щ ща - - - - /ʃtʃ/, /ʃː/
Ъ ъ ажыратуу белгиси - - - - -
Ы ы ы ى Ь ь Ĭ ĭ Y y /ɯ/
Ь ь ичкертүү белгиси - - - - -
Э э э ه E e E e E e /e/
Ю ю ю يۋ Ju ju Ju ju Ju ju /ju/, /jy/
Я я я يا Ja ja Ja ja Ja ja /ja/, /jɑ/
  • К (K) ك + а, о, у, ы тамгаларынын алдында турса же ээрчисе => ق (Q)
  • Г (G) گ + а, о, у, ы тамгаларынын алдында турса же ээрчисе => ع (Ğ)

Үлгү текст[оңдоо | булагын оңдоо]

Адам укуктарынын жалпы декларациясынан

Кирилл ариби Араб ариби Латын ариби

(1928-1940)

Эмиграциядагы латын ариби

(1940-1970)

Жаңы латын ариби Байыркы кыргыз ариби IPA транскрипциясы
Бардык адамдар өз беделинде жана укуктарында эркин жана тең укуктуу болуп жаралат. Алардын аң-сезими менен абийири бар жана бири-бирине бир туугандык мамиле кылууга тийиш. باردىق ادامدار ۅز بەدەلىندە جانا ۇقۇقتارىندا ەركىن جانا تەڭ ۇقۇقتۇۇ بولۇپ جارالات. الاردىن اڭ-سەزىمى مەنەن ابئيىرى بار جانا بئرى-بئرىنە بئر تۇۇعاندىق مامئلە قىلۇۇعا تئيىش. Bardьq adamdar ɵz ʙedelinde çana uquqtarьnda erkin çana teꞑ uquqtuu ʙolup çaralat. Alardьn aꞑ-sezimi menen aʙijiri ʙar çana ʙiri-ʙirine ʙir tuuƣandьq mamile qьluuƣa tijiş. Bardĭq adamdar öz bedelinde çana uquqtarĭnda erkin çana teꞑ uquqtuu bolup çaralat. Alardĭn aꞑ-sezimi menen abijiri bar çana biri-birine bir tuuƣandĭq mamile qĭluuƣa tijiş. Bardyq adamdar öz bedelinde cana uquqtarynda erkin cana teñ uquqtuu bolup caralat. Alardyn añ-sezimi menen abijiri bar cana biri-birine bir tuuğandyq mamile qyluuğa tijiş. 𐰉𐰀𐰺𐰒𐰃𐰶 𐰀𐰒𐰀𐰢𐰒𐰀𐰺 𐰇𐰕 𐰋𐰅𐰓𐰅𐰠𐰄𐰧𐰅 𐰳𐰀𐰣𐰀 𐰆𐰸𐰆𐰸𐱄𐰀𐰺𐰃𐰧𐰀 𐰅𐰼𐰚𐰄𐰤 𐰳𐰀𐰣𐰀 𐱅𐰅𐰭 𐰆𐰸𐰆𐰸𐱇𐰆𐰆 𐰉𐰆𐰞𐰆𐰯 𐰳𐰀𐰺𐰀𐰞𐰀𐱄٠ 𐰀𐰞𐰀𐰺𐰒𐰃𐰣 𐰀𐰭־𐰾𐰅𐰕𐰄𐰢𐰄 𐰢𐰅𐰤𐰅𐰤 𐰀𐰋𐰄𐰘𐰄𐰼𐰄 𐰉𐰀𐰺 𐰳𐰀𐰣𐰀 𐰋𐰄𐰼𐰄־𐰋𐰄𐰼𐰄𐰤𐰅 𐰋𐰄𐰼 𐱇𐰆𐰆𐰍𐰀𐰧𐰃𐰶 𐰢𐰀𐰢𐰄𐰠𐰅 𐰶𐰃𐰞𐰆𐰆𐰍𐰀 𐱅𐰄𐰘𐰄𐱁٠ bɑrdɯq ɑdɑmdɑr øz bedelinde d͡ʒɑnɑ uquqtɑrɯndɑ erkin d͡ʒɑnɑ teŋ uquqtuː boɫup d͡ʒɑrɑɫɑt. ɑɫɑrdɯn ɑŋ-sezimi menen ɑbijiri bɑr d͡ʒɑnɑ biri-birine bir tuːʁɑndɯq mɑmile qɯɫuːʁɑ tijiʃ.

Байланыштуу макалалар[оңдоо | булагын оңдоо]

Шилтемелер[оңдоо | булагын оңдоо]

  1. Kyrgyz alphabet, language and pronunciation