Кыргыз алфавити

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Кыргыз алфавитикыргыз тилин жазуу үчүн колдонулган алфавит. Кыргыз тили төмөнкү алфавиттерди колдонот:

  • Кирилл жазуусу расмий түрдө Кыргызстанда колдонулат
  • Араб жазуусу расмий түрдө Кытайдын Шинжаң-Уйгур автоном районуна кирген Кызылсуу-Кыргыз aвтоном oблусу, Или-Казак aвтоном oблусу, Пакистан жана Ооганстанда колдонулат.
  • Кыргыз Брайль алфавити

Араб ариби 1927-жылы латын арибинин негизинде түзүлгөн алфавитке өткөнгө чейин колдонулган. Учурда араб ариби Кытайда колдонулат. Латын ариби Кирилл арибине алмаштырылганга чейин 1930-жж. Советтер Союзунда колдонулган. Кыргыз кирилл ариби Кыргызстанда колдонулат. 36 тамгадан турат: 33 орус алфавитинен, жана кошумча кыргыз тилинин тыбыштык өзгөчөлүгүнө ылайык 3 тамга: Ң, Ү, Ө.

Кыргыз ариптеринин салыштырмалуу жадыбалы[оңдоо | булагын оңдоо]

Кириллица ариптери Аты Араб ариптери[1] Латын ариптери Латын ариптери
(1928—1940)
IPA
А а а ا A a A a /ɑ/
Б б бы ب B b B в /b/, [w], [v]
В в вы ۋ V v V v /v/
Г г гы گ
ع*
G g, Ğ ğ G g, Ƣ ƣ /ɡ/ [ʁ]
Д д ды د D d D d /d/
Е е e ه E e E e /je/, /e/
Ё ё ё يو Yo yo Yo yo /jo/
Ж ж жы ج J j Ç ç (Ƶ ƶ 1938-1940) /dʒ/
З з зы ز Z z Z z /z/
И и и ى İ i I i /i/
Й й йы ي Y y J j /j/
К к кы ك
ق*
K k, Q q K k, Q q /k/, [q], [χ]
Л л лы ل L l L l /l/
М м мы م M m M m /m/
Н н ны ن N n N n /n/
Ң ң ың ڭ Ñ ñ Ŋ ŋ /ŋ/
О о о و O o O o /o/
Ө ө ө ۅ Ö ö Ɵ ɵ /ø/
П п пы پ P p P p /p/
Р р ры ر R r R r /r/
С с сы س S s S s /s/
Т т ты ت T t T t /t/
У у у ۇ U u U u /u/
Ү ү ү ۉ Ü ü Y y /y/
Ф ф фы ف F f F f /f/
Х х хы ح X x X x (H h 1928-1938) [χ] /k/
Ц ц ыцы تس C c Ts ts /ts/
Ч ч чы چ Ç ç C c /tʃ
Ш ш шы ش Ş ş Ş ş /ʃ/
Щ щ ща - Şç şç Şc şc /ʃtʃ/, /ʃː/
Ъ ъ ажыратуу белгиси - - - -
Ы ы ы ى I ı Ь ь /ɯ/
Ь ь ичкертүү белгиси - - - -
Э э э ه E e E e /e/
Ю ю ю يۋ Yu yu Yu yu /ju/, /jy/
Я я я يا Ya ya Ya ya /ja/, /jɑ/
  • К (K) ك + а, о, у, ы тамгаларынын алдында турса же ээрчисе => ق (Q)
  • Г (G) گ + а, о, у, ы тамгаларынын алдында турса же ээрчисе => ع (Ğ)

Үлгү текст[оңдоо | булагын оңдоо]

Адам укуктарынын жалпы декларациясынан

Кириллица ариптери Араб ариптери Латын ариптери Латын ариптери (1928–1938) IPA транскрипциясы
Бардык адамдар өз беделинде жана укуктарында эркин жана тең укуктуу болуп жаралат. Алардын аң-сезими менен абийири бар жана бири-бирине бир туугандык мамиле кылууга тийиш. باردىق ادامدار ۅز بەدەلىندە جانا ۇقۇقتارىندا ەركىن جانا تەڭ ۇقۇقتۇۇ بولۇپ جارالات. الاردىن اڭ-سەزىمى مەنەن ابئيىرى بار جانا بئرى-بئرىنە بئر تۇۇعاندىق مامئلە قىلۇۇعا تئيىش. Bardıq adamdar öz bedelinde jana uquqtarında erkin jana teñ uquqtuu bolup jaralat. Alardın añ-sezimi menen abiyiri bar jana biri-birine bir tuuğandıq mamile qıluuğa tiyiş. Bardьq adamdar ɵz ʙedelinde çana uquqtarьnda erkin çana teᶇ uquqtuu ʙolup çaralat. Alardьn aᶇ‑sezimi menen aʙijiri ʙar çana ʙiri‑ʙirine ʙir tuugandьk mamile qьluuƣa tijiş. bɑrdɯq ɑdɑmdɑr øz bedelinde d͡ʒɑnɑ uquqtɑrɯndɑ erkin d͡ʒɑnɑ teŋ uquqtuː boɫup d͡ʒɑrɑɫɑt. ɑɫɑrdɯn ɑɴ-sezimi menen ɑbijiri bɑr d͡ʒɑnɑ biri-birine bir tuːʁɑndɯq mɑmile qɯɫuːʁɑ tijiʃ.

Байланыштуу макалалар[оңдоо | булагын оңдоо]

Шилтемелер[оңдоо | булагын оңдоо]

  1. Kyrgyz alphabet, language and pronunciation