Мазмунга өтүү

Сары-Челек

Википедия — ачык энциклопедия
Сары-Челек
кырг. Сары-Челек

Сары-Челек көлү
Координаттар: 41°52′14″ с. ш. 71°58′31″ в. д.HGЯO
Морфометриясы
Деңиз деңгээлинен бийиктиги

1878 м

Аянты

4.92 км²

Көлөмү

0.483 км³

Жээгинин узундугу

14.1 км

Эң терең жери

244 м

Орточо тереңдиги

98 м

Узундугу

7.5 м

Туурасы

2.28 м

Гидрологиясы
Минералдашуунун түрү

Тузсуз

Туздуулугу

0.2 ‰

Тунуктугу

16 м

Суу топтоо бассейни
Куйган дарыялар

Сары-Челек, Сары-Булак

Агып чыккан дарыялар

Кожо-Ата

Кошумча маалыматтар
Орточо максималдуу температурасы

19.8 °С

Орточо минималдуу температурасы

4 °С

Көлдүн тоңушу

декабрь — февраль айларында тоңот

Аралдары

жок

Өлкө

 Кыргызстан

Аймак

Жалал-Абад облусу

Район

Аксы району (Сары-Челек биосфералык коругу)

Сары-Челек (Кыргызстан)
Сары-Челек
Сары-Челек Викиказынада

Сары-ЧелекТоскоол, Тоскоол-Ата, Чаткал тоо кыркасында Ат-Ойнок тоо кыркасында такалган жерде Кожо-Ата, суусунун алабында жайгашкан көл. Аксы районунун аймагында. Деңиз деңгээлинен 1873 м бийиктикте. Узундугу 7,5 км, орточо жазылыгы 650 м (эң жазы жери 2280 м), кууш жери 300 м. Аянты 4,92 км2. Орточо тереңдиги 6789 м (эң терең жери 17890 м). Тереңдиги боюнча Кыргызстанда 2–орунда(Ысык-Көлдөн кийин). Жээги көбүнчө тик, жардуу,булуң-буйткалуу. Суунун тунуктугу 16 м. Сары-Челек жер титирегенде эбегейсиз зор көчкү өрөөндүн таманын бөгөп калышынан пайда болгон. Ошондуктан көлдүн формасы тоо өрөөнүнүн формасын кайталап узатасынан жатат. Көлгө Сары-Челек суусу куюп (чыгымы жайында 1–3 м3/сек, кышында 0,6 м3/сек),андан Тоскоол суусу(Кожата суусунун куймасы)агып чыгат(чыгымы жайында 3–4 м3/сек). Көл түбүндөгү тектон жаракалардан булактар чыгат. Эң жогорку деңгээли майдын аягында, эң төмөнкүсү декабрда байкалат да, экөөнүн айырмасы 40–50 смден ашпайт.

Сары-Челек

Кириш-чыгыш балансынын көлөмү 2 млн м3. Эң жогорку температурасы(19,8°С) августтун аягында, эң төмөнкүсү(0 °С) февралда байкалат. Түбүнөн кошулган жер астындагы суулардын температурасы 5°Сден төмөн түшпөйт. Суусунун үстүнкү бетинен түбүнө карай минералдык туздардын көбөйүшү (200 мг/л-ден 500 мг/л-ге чейин)мүнөздүү. Негизги аниондору: СОз, SО4, катиондору: Са, Мg;

100 м тереңдиктен кийин күкүрттүү суутектин (Н2S)сасык жыты байкалат. Бир литр суудагы минералдуу калдыктардын орточо өлчөмү 280 мг. Көлдү курчаган тоо капталдары палеозойдун акиташ, сланец жана башка чөкмө тектеринен турат. Тоо капталдарында карагай, арча, жаңгак, көк карагай өсөт. Бийик бөлүгүн шалбаа, нивалдык ландшафттар ээлейт.

Көлгө бакма каңылтыр жана ондатра коё берилген. Келгин куштар көп. Аймактын кооздугун, табигый шартынын ар түрдүүлүгүн, байлыгын, дүйнөнүн башка жеринде болбогон өсүмдүктөрдүн, айбанаттардын, алардын чарбалык жана илимий жактан баалуулугун эске алып, бул аймактын табиятын мындан ары сактоо үчүн 1959-ж. Сары-Челек биосфера коругу уюшулган. Туризм өнүккөн.

Колдонулган адабияттар

[түзөтүү | булагын түзөтүү]

Интернеттеги шилтемелер

[түзөтүү | булагын түзөтүү]