Турдакун Усубалиев

Wikipedia дан
(Усубалиев, Турдакун Усубалиевич барагынан багытталды)
Jump to navigation Jump to search
Усубалиев Турдакун
Усубалиев Турдакун
Желек
Кыргызстан КП БКнын 1-секретары
9 май 1961 жылы — 2 ноябрь 1985 жылы
Андан мурунку: Исхак Раззакович Раззаков
Андан кийинки: Абсамат Масалиевич Масалиев
 
Туулган жери: с. Кочкор кыштыга, Нарын облусу, РСФСР
Каза болгон жылы:
Каза болгон жери: Бишкек
Партиясы: ССКП
 
Сыйлыктары:
Кыргыз Республикасынын Баатыры
1- даражадагы «Манас» орденинин ээси
Ленин Ордени Ленин Ордени Ленин Ордени
Октябрь революциясынын ордени
Эмгек Кызыл Туу ордени Достук ордени

Усубалиев Турдакун Усубалиевич (06.11.1919 - 07.09.2015) – мамлекеттик, партиялык саясий ишмер. Кыргызстан КП БКнын 1-секретары (1961.09.05 - 1985.02.11). Кыргыз Республикасынын Баатыры (1999). «Ак Шумкар» өзгөчө белгиси, 3 Ленин, Эмгек Кызыл Туу, Октябрь Революциясы, Достук (РФ), 1-даражадагы «Манас» ордендери менен сыйланган.

Турдакун Усубалиев кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн калыптанышы, алдыңкы өнөр жай өлкөсүнө айланышына, маданий жактан өнүгүшүнө, парламенттик системанын түптөлүшүнө, ошондой эле Кыргызстанды жана анын борбор шаарын социалдык-экономикалык жактан өнүктүрүүдө зор эмгек сиңирген. 1960–70-жылдары өлкөнү индустриалдаштыруу, машина куруу өнөр жайын өнүктүрүү, гидроэлектростанцияларды куруу маселесине өзгөчө көңүл бурулуп. 150дөн ашык ири өнөр-жай имараттары, 511 миңден ашык көп квартиралуу үйлөр, борбор шаарда онкологиялык оорукана ишке киргизилген жана ар бир райондо райондук ооруканалар, маданият үйлөрү, китепканалар ачылган. Космосту изилдөө боюнча институт ачылып, айдын топурагын ала турган атайын аппарат жасалган. Токтогул ж. б. ГЭСтери, лампа, цемент заводдору курулуп, 1970–80-жылдары республикада 7 эт комбинаты иштеген жана жылына 25 миң тонна жогорку сапаттагы эт даярдалган жана койдун башы 12 млн жетип, өндүрүлгөн 40 миң тонна меринос жүнү союздук башка республикаларга жөнөтүлүп турган. Булардан тышкары азыркы Бишкек шаарында Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын имараты, Өкмөт үйү, Борбордук китепкана, цирк, бир нече кичи райондор, «Манас» аэропорту сыяктуу ири курулуштар ишке киргизилген.

Билими жана илимий ишмердиги[оңдоо | булагын оңдоо]

  • 1919-ж. Нарын облусунун Кочкор районундагы Кочкор кыштагында туулган.
  • 1938-1941-жж. Кочкор кыштагында мугалим, окуу иштери боюнча директордун орун басары
  • 1941-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогика институтун бүтүргөн
  • 1945-ж. ВКП(б) БКнын алдындагы жогорку партиялык мектебин бүтүргөн
  • 1965-ж. Москвадагы В. И. Ленин атындагы педагогикалык институтун бүтүргөн.
  • 1977-ж. Тарых илимдеринин кандидаты
  • 2009-ж. Кыргызстан УИАсынын ардактуу академиги
  • 2013-ж. КУУ жана БГУнун ардактуу профессору, Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин доктору.

Саясый ишмердиги[оңдоо | булагын оңдоо]

1941-ж. партиянын Кочкор райкомунда бөлүм башчынын орун басары

  • 1941-1945-жж. Кыргызстан КП БКнын (1941–45) инструктору
  • 1945-1955 КПСС БКнын инструктору
  • 1955-1956-жж. Республикалык «Советтик Кыргызстан» гезитинин редактору
  • 1956–1958-жж. Кыргызстан КП БКнын бөлүм башчысы
  • 1958-1961-ж. Кыргызстан КП Фрунзе шааркомунун 1-секретары.
  • 1961.09.05 - 1985. 02.11 Кыргызстан КП БКнын 1-секретары.
  • 1985-ж. тартып пенсионер
  • 1961-ж. тартып КПССтин мүчөсү. 1985-ж. партиялык дооматтар менен 1985-ж. партиядан чыгарылган, бардык льготаларынан ажыратылган. Бирок КПСС БК бул чечимге макулдук берген эмес. 1988-ж. кайра Т. Усубалиевдин арызы каралып, коюлган дооматтардан акталып,партиядагы мүчөлүгү жана льготалары толугу менен калыбына келтирилген.
  • СССР Жогорку Кеңешинин 6-11 чакырылыштарын депутаты.
  • 1995-ж. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин 1-2 чакырылыштарында эл өкүлдөр жыйынын депутаты, депутаттардын ыйгарым укуктары, этика, жалпы маалымат каражаттары жана коомдук бирикмелер менен байланышуу комитетинин төрагасы.
  • 2008-ж. "Бирдиктүү Кыргызстан" партиясынын түптөөчүлөрүнүн бири болгон.

Чыгармалары[оңдоо | булагын оңдоо]

  • Дружба народов - наше бесценное завоевание. Ф., 1977
  • Эпоха. Созидание. Судьбы: Книга воспоминаний Первого секретаря ЦК Компартии Киргизии в 1961–1985 гг. Б., 1995
  • Надо знать прошлое, чтобы не ошибиться в будущем. – Б., 1996
  • Как меня преследовали горбачевцы. Моральный и политический террор: Рассказ бывшего Первого секретаря ЦК Компартии Киргизии. Б., 1997.