Макс Планк

Wikipedia дан

Макс Карл Эрнст Людвиг Планк (нем. Max Karl Ernst Ludwig Planck; 1858-жыл 23-апрель, Кил - 1947-жыл 4-октябрь, Гөттинген) - немис физик-теоретиги, кванттык физиканын негиздөөчүсү. Химия боюнча Нобел сыйлыгынын (1918) жана башка сыйлыктардын ээси, Прусия илимдер академиясынын (1894), бир катар чет элдик илимий коомдордун жана илим академияларынын мүчөсү. Көп жылдар бою немис илимин жетектөөчүлөрдүн бири болгон.

Планктын илимий эмгектери термодинамикага, термал радиация теориясына, кванттык теорияга, өзгөчө салыштырмалуулук теориясына, оптикага арналган. Ал энтропиянын жогорулоосу принциби түрүндө термодинамиканын экинчи башталышын түзгөн жана муну физикалык химиянын ар кандай маселелерин чечүү үчүн колдонгон. Тең салмактуу термал радиация маселесине электродинамика менен термодинамиканын методдорун пайдаланып кубаттуулуктун абсолюттук кара тело спектринде бөлүнүшү тууралуу мыйзамды тапкан (Планк формуласы) жана бул законду кубаттулук кванттары жана кыймыл кванты жөнүндө түшүнүктөрдү киргизип, негиздеген. Бул жетишкендик кванттык физиканын өнүгүшүнө чыйыр салган. Кийинки жылдары мунун ар түрдүү аспектилери иштелип чыккан (Планктын "экинчи теориясы", фазалык мейкиндиктин структура маселеси, кванттык системдердин статистикалык механикасы ж.б.). Планк биринчи жолу релятивисттик бөлүкчөнүн динамикасынын теңдемесин чыгарып, релятивисттик термодинамиканын пайдубалын түптөгөн. Планктын бир нече эмгеги илимдин тарыхый, методологиялык жана философиялык өңүттөрүнө арналган.

Өмүр таржымалы[оңдоо | булагын оңдоо]

  • Берлин ИАнын мүчөсү (1894; секретары, 1912-43).
  • Мюнхен жана Берлин университеттеринен окуган (1874-78).
  • Император Вильгельм коомунун (1948-жылдан М. Планк коому) президенти.
  • Студент кезинде эле термодинамикага кызыккан.
  • Анын электр магнетизм, акустика, оптика, кинетикалык теория, физиканын филос. теориялары боюнча сикирген эмгеги зор.
  • Мисалы, нурлануунун термодинамикалык теориясы боюнча абстрактуу кара нерсенин спектринде энергиянын бөлүнүш (Планк нурлануу закону), физикалык туруктуу сан - Планк туруктуулугу закондорун ачкан.
  • Планк - Петербург ИАнын корр. мүчөсү (1913), СССР ИАнын ардактуу мүчөсү (1926), * Лондон король коомунун мүчөсү (1926).
  • Нобель сыйлыгы лауреаты (1918).

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]

  • “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
  • Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.