Эл аралык бирдиктер системасы
("СИ өлчөө системи" барагынан багытталды)
Эл аралык бирдиктер системасы, СИ (фр. Le Système International d’Unités, SI) - физикалык чоңдуктардын бирдиктер системасы, заманбап метрдик(өлчөө) системасы. Ошондой эле Гаусс бирдиктер системасы бар.
СИ бирдиктери
[түзөтүү | булагын түзөтүү]СИ бирдиктеринин аталыштары баш тамга менен жазылып, башка кыскартуулардын айырмаланып СИ бирдиктеринин түшүндүрмөлөрүнөн кийин чекит коюлбайт.
Негизги бирдиктери
[түзөтүү | булагын түзөтүү]| Величина | Бирдик | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Аталышы | Көлөмдүк | Наименование | Түшүндүрүлүшү | |||
| русское | французча/англисче | кыргызча | эл аралыкта | |||
| Узундук | L | метр | mètre/metre | м | m | |
| Масса | M | килограмм[1] | kilogramme/kilogram | кг | kg | |
| Убакыт | T | секунда | seconde/second | с | s | |
| Электр тогунун күчү | I | ампер | ampère/ampere | А | A | |
| Термодинамикалык температура | Θ | кельвин | kelvin | К | K | |
| Количество вещества | N | моль | mole | моль | mol | |
| Сила света | J | кандела | candela | кд | cd | |
СИ ге кирбеген бирдиктер
[түзөтүү | булагын түзөтүү]СИ ге кирбеген кээ бир бирдиктерге, Генералдык конференциянын чечими менен жана өлчөм жана салмактары менен «СИ менен кошо колдонууга уруксат берилет».
| Бирдик | Французча/англисче аталышы | Түшүндүрмөсү | СИ бирдиктериндеги чоңдугу | |
|---|---|---|---|---|
| кыргызча | эл аралык | |||
| минута | minute | мин | min | 60 с |
| саат | heure/hour | с | h | 60 мин = 3600 с |
| суткада | jour/day | сут | d | 24 ч = 86 400 с |
| градус | degré/degree | ° | ° | (π/180) рад |
| бурчтук минута | minute | ′ | ′ | (1/60)° = (π/10 800) |
| бурчтук секунда | seconde/second | ″ | ″ | (1/60)′ = (π/648 000) |
| литр | litre | л | l, L | 1/1000 м³ |
| тонна | tonne | т | t | 1000 кг |
| непер | neper | Нп | Np | көлөмсүз |
| бел | bel | Б | B | көлөмсүз |
| электронвольт | electronvolt | эВ | eV | ≈1,60217733·10−19 Дж |
| массанын атомдук бирдиги, дальтон | unité de masse atomique unifiée, dalton/unified atomic mass unit, dalton | а. е. м. | u, Da | ≈1,6605402·10−27 кг |
| астрономиялык бирдик | unité astronomique/astronomical unit | а. е. | ua | ≈1,49597870691·1011 м |
| деңиздик миля | mille marin/nautical mile | миля | M[2] | 1852 м (туптуура) |
| узел | nœud/knot | уз | kn[2] | 1 морская миля в час = (1852/3600) м/с |
| ар | are | а | a | 10² м² |
| гектар | hectare | га | ha | 104 м² |
| бар | bar | бар | bar | 105 Па |
| ангстрем | ångström | Å | Å | 10−10 м |
| барн | barn | б | b | 10−28 м² |
- ↑ По историческим причинам, название «килограмм» уже содержит десятичную приставку «кило», поэтому кратные и дольные единицы образуют, присоединяя стандартные приставки СИ к названию или обозначению единицы измерения «грамм» (которая в системе СИ сама является дольной: 1 г = 10−3 кг).
- 1 2 Түшүндүрмөсү СИнин Брошюрасында берилген, бирок расмийирээк булактар менен кабыл алынган эмес