Казак тили

Казак тили
каз. Қазақ тілі
Өз тилинде аталышы	Қазақ тілі, қазақша / قازاق تىلى‎, قازاقша
Өлкөлөр	Казакстан, Кытай, Өзбекстан, Орусия, Монголия, Кыргызстан, Түркмөнстан, Түркия
Аймактар	Кытайда: Иле Казак автоном облусу, Мори Казак автоном ооданы, Баркөл Казак автоном ооданы Орусияда: Астрахань облусу, Оренбург облусу, Омск облусу, Алтай Республикасы Өзбекстанда: Каракалпакстан, Ташкент облусу, Навои облусу Монголияда: Баян-Өлгий аймагы
Расмий макамы	Казакстан Кытай Иле Казак автоном облусу Орусия Алтай Республикасы (айрым аймактарында)
Көзөмөлдөөчү уюм	Казакстан Республикасынын Илим жана жогорку билим берүү министрлигинин Тил саясаты комитети
Сүйлөгөндөрдүн жалпы саны	16 000 000
Макамы	Коопсуз
Классификация
Түрмөгү	Евразия тилдери
Тил бүлөсү	Түрк тилдери Кыпчак тилдери Кыпчак-ногой тилдери Казак тили
Адабий формасы	Адабий казак тили
Диалекттери	Түндүк-чыгыш, Түштүк, Батыш
Жазуусу	Кириллица, араб жазуусу, Латын алфавити
Тил коддору
МАМСТ 7.75–97	310
ISO 639-1	kk
ISO 639-2	kaz
ISO 639-3	kaz
WALS	kaz
Ethnologue	kaz
IETF	kk
Glottolog	kaza1248
Казак тилиндеги Википедия

Казак тили (каз. қазақ тілі, қазақша) — казактардын тили. Казакстан Республикасынын мамлекеттик тили. Түрк тилдеринин кыпчак тобуна кирет. Адабий казак тили түндүк-чыгыш диалектинин негизинде калыптанган. Жазма эстеликтери 19-кылымдан башталган.

Казак тилинин негизги өзгөчөлүктөрү: жалпы түрк тилдеринен «ч» тыбышынын ордуна «ш» тыбышы (мисалы, кач-каш), «ш» тыбыштын ордуна «с» тыбышы (мисалы, кыш-кыс ж. б.); «й», «дж», «с», «ч» тыбыштарынын ордуна «ж» тыбышы (йок - жок) колдонулганы менен айырмаланат. Казак тили адегенде араб, кийин латын алфавитинде болгон. 1940-жылдан орус графикасындагы алфавитке өткөн. Казак тили Кыргызстан, Өзбекстан, Түркмөнстан, Орусия мамлекеттеринин айрым аймактарына жана Кытай, Моңголия, Иран, Ооганстан, Пакистан, Түркия сыяктуу чет өлкөлөргө тараган. Казак тилинде сүйлөгөндөрдүн жалпы саны 23 млнго жакын. Морфологиялык жагынан кыргыз тилине окшош. Синтаксистик өзгөчөлүгү боюнча Казак тилинде атоочтук жана чакчыл түрмөктөрдүн негизинде уюшулган сүйлөм конструкциялары кеңири колдонулат. Жөнөкөй жана татаал сүйлөмдүн компоненттеринин ортосундагы байланыш чектелген. Казак тилинин лексикалык тутумун жалпы түрк сөздөрүнүн катмары жана аз сандагы араб тилинен өздөштүрүлгөн сөздөр түзөт. Советтик мезгилде орус жана европалык тилдерден көп сөз кирген. Адабий тили 15-19-кылымда калыптанып, адабий тилинин негиздөөчүсү Абай Кунанбаев болгон. Жаңы Казак алфавити: Казак алфавити (Январь 2021)

A a (А а)	Ä ä (Ә ә)	B b (Б б)	D d (Д д)	E e (Е е)	F f (Ф ф)	G g (Г г)	Ğ ğ (Ғ ғ)
H h (Х х, Һ һ)	I ı (І і)	İ i (Й й, И и)	J j (Ж ж)	K k (К к)	L l (Л л)	M m (М м)	N n (Н н)
Ŋ ŋ (Ң ң)	O o (О о)	Ö ö (Ө ө)	P p (П п)	Q q (Қ қ)	R r (Р р)	S s (С с)	Ş ş (Ш ш)
T t (Т т)	U u (У у)	Ū ū (Ұ ұ)	Ü ü (Ү ү)	V v (В в)	Y y (Ы ы)	Z z (З з)

Колдонулган адабияттар

• “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5