Мессина

Мессина
Желек	Герб
Автономиялуу аймак	Италия
Координаттар	38°11′ с. ш. 15°33′ в. д.HGЯO
Бургомистр	Федерико Базил
	Тарыхы жана Географиясы
Негизделген күнү	б.з.ч. 8-кылым
Борборунун бийиктиги	50 м
Убакыт аралыгы	UTC+1, жайында UTC+2
	Калкы
Расмий тили	Италян тили
Калкы	225 546 адам (2023)
Жыштыгы	1 015,73 адам/км²
Улуттук курамы	Италиялыктар
Диний курамы	Католиктер
Этнохороним	Мессиналыктар
	Сандык идентификаторлор
Телефон коду	+39 090
Почта индекси	98121–98168
Автоунаа коду	ME
Сайты	шилтеме; (итал.) (англ.)

Мессина (итал. Messina [mesˈsiːna]) — Италиянын түштүк бөлүгүндө, Сицилия аралынын түндүк-чыгыш жагында, Тиррен жана Иония деңиздеринин кошулган жеринде жайгашкан шаар.

Калкы

2024-жылы калкы 217 113 киши болгон.

Тарыхы

Мессина шаары б.з.ч. VIII кылымда халкиддик гректер тарабынан негизделген. Байыркы жергиликтүү элдер аны Занкле («орок») деп аташкан. Бул аталыш шаардын табигый булуңунун орок сымал формасына байланыштуу болгон.

Б.з.ч. 494-жылы Ладе салгылашуусунан кийин Персиянын кысымынан качкан Иониялык гректер (самостуктар жана милеттиктер) шаарды ээлеп алышкан. Кийинчерээк ал Регийдин тираны Анаксилайдын бийлигине өтүп, ал Мессениядан келген дорийлик көчмөндөрдү жайгаштырган.

Б.з.ч. 461-жылы Регийдеги тирания кулатылгандан кийин шаар өз алдынчалыгын калыбына келтирген. Бирок иониялык жана дорийлик калктын ортосундагы ички тирешүүлөр күч алып, акырында дорийлик тарап үстөмдүк кылган. Алар өз мекенинин урматына шаарды Мессана деп аташкан.

Б.з.ч. 406-жылы Карфаген менен болгон согушка катышкандыгы үчүн шаар карфагендиктер тарабынан басып алынып, б.з.ч. 396-жылы кыйратылган. 393-жылы карфагендиктердин жаңы чабуулу Дионисий Iнин кийлигишүүсү менен токтотулган.

IV кылымда шаар ар түрдүү башкаруучулардын колунда болгон. Б.з.ч. 289-жылы ал мамертиндердин бийлигине өткөн. Алар Гиерон II тарабынан жеңилгенден кийин адегенде карфагендиктерден, андан соң римдиктерден жардам сурашкан. Рим аскерлери кысыктан өтүп келип, шаарды ээлеген. Натыйжада Мессина Рим менен союздаш автономдуу шаар макамын (civitas foederata) алган. Бул мезгил шаар үчүн экономикалык гүлдөп-өсүү доору болгон, бирок Рим империясынын учурунда анын мааниси акырындап төмөндөгөн.

V кылымдан тартып Мессина Византия патриархатына караган епископтук борбор болгон. Шаар готтор менен византиялыктардын маанилүү аскердик чеби катары кызмат кылган. 843-жылы мусулмандар тарабынан басып алынган. 1060–1061-жылдары нормандар граф Рожер Iнин жетекчилиги алдында шаарды толук багындырышкан. Ошондон тартып Мессина нормандардын Жер Ортолук деңиз аймагындагы кеңейүүсүнүн негизги борборлорунун бири болуп калган.

1282-жылы шаар анжуйлуктарга каршы чыккан Сицилиялык вечерня көтөрүлүшүнө катышкан. Арагон династиясы Мессинаны колдоп, аны маанилүү борборго айландырган. Испан бийлиги доорунда порт кеңейтилген, 1548-жылы университет негизделген жана аскердик арсенал чыңдалган. Бирок XVII кылымдагы экономикалык кризис 1674-жылы Испанияга каршы көтөрүлүшкө алып келген. Француздардын жардамы менен шаар 1678-жылга чейин каршылык көрсөткөн.

XVIII кылымда Савой жана Габсбург башкаруусунан кийин Бурбон династиясы доорунда шаарды калыбына келтирүү аракеттери жасалган. Бирок 1743-жылдагы оба (чума) эпидемиясы жана 1783-жылдагы катуу жер титирөө бул аракеттерге олуттуу зыян келтирген.

XIX кылымда Мессина 1820–1821 жана 1848-жылдардагы либералдык кыймылдарга катышкан. 1861-жылы Сицилияда Бурбон бийлигинин акыркы чеби катары кулаган.

1908-жылы Меркалли шкаласы боюнча X даражадагы күчтүү жер титирөө жана андан кийинки цунами болжол менен 80 миң адамдын өмүрүн алып, шаар дээрлик толугу менен кыйраган. Кийинчерээк кайра курулган.

Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда, айрыкча 1943-жылы англоамерикалык аскерлердин басып кирүүсүндө, шаар катуу бомбалоолорго дуушар болгон.^[1]

Көрүнүктүү жерлери^[2]


	Торре-Фаро Мессинадан болжол менен 30 мүнөттүк аралыкта жайгашкан кооз жээк айылы. Ал ак кумдуу пляжы жана эс алуу үчүн ыңгайлуу шарттары менен белгилүү. Айылдын көчөлөрү кафелер жана белек дүкөндөрү менен курчалган. Бул жерде жайгашкан эң белгилүү объекттердин бири — деңиз жээгинде турган чоң металл конструкциясы болгон Пилон ди Торре-Фаро.

	Дуомо аянты Мессина собору XI кылымда нормандар тарабынан курулган. 1908-жылдагы катуу жер титирөөдөн олуттуу жабыркаганына карабастан, кийинчерээк баштапкы көрүнүшүнө жакын абалда калыбына келтирилген. Имарат үч таш портал, готикалык терезелер, чоң роза-тераза жана орто кылымдык оймо-чиймелер менен кооздолгон. Ичинде ар түрдүү диний айкелдер жана башкы курмандык жайында Иса пайгамбардын көркөм образы жайгашкан.
	Бул галерея архитектуралык стили боюнча Galleria Vittorio Emanuele IIга окшош. XX кылымдын башында курулган имарат чоң айнек чатыр менен жабылган борбордук өтмөккө ээ. Ичинде ак-кара мозаика төшөлгөн полу жана кооз гипс жасалгалары бар. Галерея соода борбору катары кызмат кылып, шаар тургундары кофе ичип, эс ала турган жай болуп эсептелет.
	Мессинанын Аймактык музейи үч негизги бөлүмдөн турат: пинакотека (сүрөт галереясы), скульптуралар коллекциясы жана археологиялык бөлүм. Ар бир бөлүмдө баалуу көркөм мурастар сакталган. Алардын катарына Антонелло Гагининин «Ыйык Антоний» айкели, Франческо Лаурана тарабынан жасалган «Мадонна бала менен» скульптурасы кирет. Пинакотекада Антонелло да Мессинанын «Ыйык Григорийдин полиптихи» жана Караваджонун «Лазарды тирилтүү» аттуу эмгеги сакталат.