Убакыт аралыгы

Wikipedia дан

Убакыт аралыгынын эки негизги түшүнүктөрү бар:

  • Географиялык убакыт аралыгы — жердин бетинин туурасы 15°ка туура келген шарттуу тилкеси (ортолук меридианга караганда ± 7,5°ка)

Гринвич меридианы - убакыт аралыгынын орточо нөлдүк меридианы болуп эсептелинет.

  • Административдик убакыт аралыгы — атайын бир мыйзамдарга ылайык белгилүү бир убакыт бекитилген жер бетинин аймактары. Бул түшүнүккө дагы датанын дал келиши деген түшүнүк да кирет. Мында, эгер, UTC−10:00 жана UTC+14:00 убакыт аралыктары аларда күндүн бирдей убактысы болгондугуна карабай ар кандай деп эсептелинет.
    Убакыт аралыгы

Убакыт аралыктарынын түзүлүүсү (time zones) бир жагынан Жердин өз огунда айланышын эске алуу менен, экинчи жагынан аймактардын (убактылуу зоналар) жергиликтүү бирдей күн убактын айырмалары бир саатка калдыксыз бөлүүнгөндөй кылып аныктоосу менен байланыштуу. Жыйынтыгында 24 административдик убакыт аралыктары болуусу жана алардын ар бири географиялык убакыт аралыктарына аздыр-көптүр дал келиши керек деп чечилген.

Эсептөө чекити болуп Гринвич меридианы алынган. Себеби ал нөлдүк меридиан, нөлдүк убакыт аралыгынын ортосу.

Азыркы кезде убакыт координацияланган дүйнөлүк убакыт боюнча орнотулат (UTC), ал убакыт Гринвич убакытынын ордуна киргизилген (GMT).

UTC шкаласы атом убактысынын бирдей калыпта орнотулган убакытка (TAI) жана таянат, жөнөкөй адамдарга колдонууга ылайыкташтырылган. Убакыт аралыктары Жер шарынын оң (чыгышка карай) жана терс (батышка карай) деп нөлдүк меридианга карата түшүндүрүлөт. Жайкы убакытка которгон аймактарга UTCтин жайкы убакытка которулбайт.

Убакыттын чектөөнүн себептери[оңдоо | булагын оңдоо]

Азыркы убакыт аралыгынын заманбап системасынын негизин дүйнөлүк убакытты координциалоо болуп эсептелинет. Андан баардык аралыктардын убактысы түзүлгөн. Жердин узактыгынын ар бир градусуна (же минутасына) карай бөлбөө үчүн Жер бети 24 убакыт аралыкка бөлүнгөн. Бир аралыктан экинчи аралыкка өтүүдө мүнөт жана секунда өзгөрүлбөйт, болгону сааттын мааниси өзгөрөт. Бүткүл дүйнөлдүк убакыттан сааттары гана айырмаланбастан, мүнөттүк көрсөткүчү да 30 же 45 мүнөткө өзгөргөн өлкөлөр бар.

Жайкы убакыт[оңдоо | булагын оңдоо]

Жайкы убакытка дүйнөнүн бир катар өлкөлөрү колдонуп келет. Ага өтүүдө өздүк убакыттын дүйнөлүк убакытка карата өзгөрүлөт. Жана дагы жайкы убакытка өтүү жана кайра аны өзгөртүү баардык эле жерде бир убакытта жүрө бербейт. Эгерде түштүк жарым шарда жай болсо, түндүк жарым шарда кыш, жана тескерисинче болот.

Декреттик убакыт[оңдоо | булагын оңдоо]

Декреттик убакытСССРде 19301931-жылдары киргизилген убакытты «алкактык убакытка дагы бир саат» деген система боюнча эсептөө тартиби.

Ар кайсы өлкөлөрдөгү убакыт аралыктары[оңдоо | булагын оңдоо]

Кээ бир өлкөлөрдүн аймагында бир нече убакыт аралыктары болот, Орусияда мисалы. Ал эми деңиздеги, океандагы ээликтери менен кошо кандайдыр бир өлкөлөр да бир нече убакыт аралыгына кирет:

Көпчүлүк өлкөлөр (Улуу Британия жана Франция дагы, деңиздеги ээликтеин кошпогондо) бир эле аралыкта жайгашкан. Кээ бир мамлекеттер узун жана чоң болгону менен, бир гана убакыт аралыгын колдонушат. Мисалы Кытай беш географиялык алкакта жайгашканы менен, бирдиктүү Кытай убактысы менен.

Кээ бир өлкөлөрдүн аймагындагы административдик-аймактык бирдиктер эки же андан көп убакыт аралыктарын колдонушат. Мисалы Орусиядагы Саха Республикасы (Якутия) жана Канададагы Нунавут аймагы үч убакыт аралыгын колдонушат.

Бир нече убакыт аралыгы бар өлкөлөрдүн тизмеси[оңдоо | булагын оңдоо]

Өлкө Убакыт аралыгынын

саны

Эң батыштык

убакыт аралыгы

Эң чыгыштык

убакыт аралыгы

Жайкы убакытка өтүү
Flag of Brazil.svg Бразилия 3 UTC−4 UTC−2 Көпчүлүк бөлүгүндө алынып алынган
Flag of the United Kingdom.svg Улуу Британия 8 UTC−8 UTC
Калып:Өлкө желеги/Гренландия 4, жайында 3 UTC-4 UTC Көпчүлүк бөлүгүндө колдонулат
Дания 5 UTC-4 UTC+1
Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg Конго Демократиялык Республикасы 2 UTC+1 UTC+2 Эч качан болгон эмес
Индонезия 3 UTC+7 UTC+9 Эч качан болгон эмес
Flag of Spain.svg Испания 2 UTC UTC+1
Flag of Kazakhstan.svg Казакстан 2 UTC+5 UTC+6 Алынып салынган
Flag of Canada.svg Канада 6 UTC−8 UTC−3:30 Көпчүлүк бөлүгүндө колдонулат
Flag of Kiribati.svg Кирибати 3 UTC+12 UTC+14 Эч качан болгон эмес
Flag of Mexico.svg Мексика 4 UTC−8 UTC−5 Көпчүлүк бөлүгүндө колдонулат
Flag of the Federated States of Micronesia.svg Микронезия Федеративдик Штаттары 2 UTC+10 UTC+11 Эч качан болгон эмес
Flag of Mongolia.svg Монголия 2 UTC+7 UTC+8 Колдонулат
Flag of the Netherlands.svg Нидерланддар 2 UTC-4 UTC+1
Flag of New Zealand.svg Жаңы Зеландия 2 UTC+12 UTC+12:45 Колдонулат
Flag of Portugal.svg Португалия 2 UTC-1 UTC
Flag of Russia.svg Орусия 11 UTC+2 UTC+12 Алынып салынган
Flag of the United States.svg АКШ 6 UTC-10 UTC-5 Көпчүлүк бөлүгүндө колдонулат
Flag of Ukraine.svg Украина 2, жайында 1 UTC+2 UTC+3 Көпчүлүк бөлүгүндө колдонулат
Flag of France.svg Франция 12 UTC-10 UTC+12
Flag of Chile.svg Чили 2 UTC-5 UTC-3 Алынып салынган
Flag of Ecuador.svg Эквадор 2 UTC-6 UTC-5

Убакыт аралыгынын тизмеси[оңдоо | булагын оңдоо]

Порт-Морсби) (Kilo)

Кашаанын ичинде убакыт зоналарынын аббревиациясы көрсөтүлгөн