Судан

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Судан Республикасы
араб. جمهورية السودان

Flag of Sudan.svg Герб
Мамлекеттик Желеги Мамлекеттик Герби
Мамлекеттик Гимни
Sudan-new (orthographic projection) highlighted.svg
Эгемендүүлүк күнү 1 январь 1956

Уулубританиа, Мисир)

Расмий тили арабча
Борбор шаары Хартум
Ири шаарлар Хартум, Омдурман
Башкаруу формасы Президенттик республика
' Абдель-Фаттах аль-Бурхан
Мам. дини Динден тышкары
Аянты
• Жалпы
• Суу бетинин %.
15чи - дүйнөдө
1 886 068 км2 км²
0
Калкы
• Бааланган ([[|]])
Жыштыгы

39 578 828 адам (33чү)
ад./км²
Этнохороним судандык
Акча бирдиги Судан фунту, SDG
Домени .sd
ISO коду SD
ЭОК коду SUD
Телефон коду +249
Убакыт аралыгы UTC +2:00

Суда́н (араб. السودان‎‎‎‎, англ. Sudan), толук аталышы — Судан Республикасы (араб. جمهورية السودان‎‎ (Джумхурийат ас-Судан), англ. Republic of Sudan) — Африка континентиндеги мамлекет, борбор шаары - Хартум. Түндүктө Египет, түндүк-батышта Ливия, батышта Чад, түштүк-батышта Борбордук Африка Республикасы, түштүктө Түштүк Судан, түштүк-чыгышта Эритрея жана Эфиопия менен чектешет. Түндүк-чыгышында Кызыл деңиздин суулары менен жуулат. Борбору – Хартум шаары. Суданга жана Түштүк Суданга бөлүнгөнгө чейин территориясы боюнча эң чоң африкалык өлкө болгон (аянты 2530397 км2), азыр Конго Демократиялык Республикасы менен Алжирден кийин үчүнчү орунда турат.

Тарых[оңдоо | булагын оңдоо]

Судандын аймагынан неолит дооруна таандык Хартум маданиятынын табылгалары табылган. Биздин заманга чейинки 4-3-миң жылдыктарда. д. Судандын түндүгүндө ошол кездеги Египеттин маданиятына жакын болгон маданият пайда болгон. Байыркы убакта азыркы Судандын (Нубия деп аталган) аймагынын олуттуу бөлүгүн байыркы египеттиктерге окшош семит-хамит жана кушит уруулары мекендеген. Биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктан. д. Бул жерге түштүктөн келген негроиддер да көчүп келишкен. Азыркы нилоттордун ата-бабалары азыркы аймактын түштүгүндө жашашкан. Жергиликтүү тургундар Байыркы Египет менен соода кылып, ал тараптан жырткычтык чабуулдарга дуушар болушкан. 2-миң жылдыктын башында. д. бул жерден Керма мамлекети пайда болуп, кийин анын ордуна Куш падышалыгы келет. 4-кылымдын башында А. д. аймагынын көбү Аксумит падышачылыгынын бир бөлүгү болуп калды. Кийинки кылымдарда аймакта бир нече көз карандысыз падышалыктар пайда болгон. Борбору Пахорас болгон Нобатия штаты болжол менен 400-жылы түзүлгөн. Соба 4-кылымдан 16-кылымга чейин Алва (Алодия) штатынын борбору болгон. Эгемендүү падышалыктардын эң күчтүүсү биздин эранын 6-кылымында негизделген Мукурра христиан мамлекети. д., дээрлик 900 жылга созулган, XIV кылымга чейин аны Египет мамлюктары басып алган эмес. Дагы бир Алоа штатын (Алва) 1500-жылдары фунж эли басып алган. 16-18-кылымда азыркы Судандын аймагында айыл чарбасы, кол өнөрчүлүгү жана соодасы өнүккөн өз алдынча мамлекеттер болгон. Алардын эң негизгилери Сеннар султандыгы жана Дарфур султандыгы. Бирок 18-кылымдын орто ченинде алар өзүнчө феодалдык княздыктарга жана өз алдынча көчмөн урууларга бөлүнүп кетишкен.