Феминисттик кыймыл

Википедия дан

Феминисттик кыймыл (ошондой эле аялдардын кыймылы же жөн эле феминизм деп аталат) репродуктивдүү укуктар, үй-бүлөлүк зордук-зомбулук, төрөт боюнча өргүү, бирдей эмгек акы, аялдардын шайлоо укугу, сексуалдык асылуу жана сексуалдык зордук-зомбулук сыяктуу маселелер боюнча реформалар үчүн бир катар саясий кампанияларды билдирет жана мунун баары феминизм жана феминисттик кыймылдын белгисине кирет. Кыймылдын приоритеттери айрым өлкөлөрдө аялдардын сүннөткө отургузулуусуна каршы чыгуудан баштап, башкаларында айнек шыпка каршы турууга чейин ар түрдүү өлкөлөрдө жана жамааттарда ар кандай.

Батыштын кээ бир өлкөлөрүндө феминизм үч толкундан өттү. Феминизмдин биринчи толкуну орто жана жогорку класстагы ак аялдардын абалына багытталган, алардын шайлоо укугун жана саясий теңчилигин камтыган. Феминизмдин экинчи толкуну социалдык жана маданий теңсиздиктер менен күрөшүүгө аракет кылган. Феминизмдин биринчи толкуну негизинен ак түстөгү орто катмардагы аялдарга таасир этсе, экинчи толкунга түстүү жана өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдөн келген аялдар тартылды[1]. Феминизмдин үчүнчү толкуну финансылык, социалдык жана маданий теңсиздик менен күрөшүүнү улантууда, ошондой эле саясатта жана медиада аялдардын көбүрөөк таасири үчүн үгүт иштерин камтыйт. Феминизмдин төртүнчү толкуну салттуу маргиналдашкан топтордун социалдык катмарлануусуна өбөлгө түзгөн өз ара байланышкан бийлик системаларын изилдейт.

Кытайдагы феминизм 20-кылымда 1911-жылдагы Синхай революциясы менен башталган. Кытайда феминизм социализм жана класстык маселелер менен тыгыз байланышкан[2]. Кээ бир коментаторлор бул жакын бирикме кытай феминизмине зыян келтирет деп эсептешет жана партиянын кызыкчылыгы аялдардын кызыкчылыгынан жогору турат деп ырасташат[3].

Тарыхы[оңдоо | булагын оңдоо]

АКШ, Канада жана Батыш Европанын бир катар өлкөлөрүндөгү феминизм феминисттик изилдөөчүлөр тарабынан үч толкунга бөлүнөт: феминизмдин биринчи, экинчи жана үчүнчү толкундарды[4][5]. Акыркы (2010-жылдардын башында) изилдөөлөр жаңы медиа платформалар менен мүнөздөлгөн төртүнчү толкун болушу мүмкүн экенин көрсөтүп турат[6][7].

Шилтемелер:[оңдоо | булагын оңдоо]

  1. Rampton, Martha. Four Waves of Feminism (англ.). Pacific University (25 октября 2015). Дата обращения: 24 мая 2020. Архивировано 26 апреля 2020 года.
  2. 1952-, Lin, Chun. The transformation of Chinese socialism. — Duke University Press, 2006. — ISBN 978-0822337980.
  3. 1945-, Walter, Lynn. Women's rights : a global view. — Greenwood Press, 2001. — ISBN 978-0313308901.
  4. Humm, Maggie. The dictionary of feminist theory (англ.). — Ohio State University Press, 1990. — 278 p. — ISBN 9780814205075.
  5. Rebecca, Walker. Becoming the Third Wave (англ.) // Ms. : feminist magazine. — Liberty Media for Women, 1992. — January (iss. 41). — P. 39—41. — ISSN 0047-8318.
  6. Baumgardner, Jennifer. The Fourth Wave (Approximately 2008-0nward!) // F'em!: goo goo, gaga, and some thoughts on balls (англ.). — Seal Press, 2011. — 256 p. — ISBN 9781580053600.
  7. Ruth Phillips and Viviene E. Cree. What does the 'Fourth Wave' mean for teaching feminism in twenty-first century social work? (англ.) // Social Work Education: The International Journal : academic journal. — Taylor & Francis, 2014. — October (vol. 33, iss. 7). — P. 930—943. — doi:10.1080/02615479.2014.885007.