Уринбой Рахмонов

Wikipedia дан
(Рахмонов Уринбой барагынан багытталды)
Jump to navigation Jump to search
Уринбой Рахмонов
Ўринбой Раҳмонов
Уринбой.jpg
Уринбой Рахмонов театрдын негиздөөчүсү
Төрөлгөндөгү ысымы:

Ўринбой Раҳмонбердиевич (Шерғозиевич) Раҳмонов

Туулган датасы:

1910 жыл(1910)

Туулган жери:

Ош шаары, Ош уезди, Түркстан

Өлгөн датасы:

1980 жыл(1980)

Өлгөн жери:

Ош шаары, Ош облусу, Flag of Kyrgyz SSR.svg Кыргыз ССР

Жарандыгы:

Түркстан
Flag of Kyrgyz SSR.svg Кыргыз ССР
Flag of the Soviet Union.svg ССРС

Кесиби:

Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театрынын негиздөөчүлөрунөн бири, көркөм жетекчиси, артисти жана акын

Карьерасы:

1927 - 1958 жылдары

Багыты:

Театр артисти

Уринбой Рахмонбердиевич Рахмонов (өзб. Ўринбой Раҳмонов; (1910-1980), Ош шаары, Ош уезди, Түркстан - Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театрынын негиздөөчүлөрунөн бири, көркөм жетекчиси, кыргызстандык артист, театралдык ишмер жана акын, ал Кыргызстандын маданиятын жана көркөм өнөрүн өнүктүрүүгө зор салым кошкон.

Өмүр баяны[оңдоо | булагын оңдоо]

Уринбой Рахмонов 4 март 1910 жылы Ош шаарында, кызматчыларды үй-бүлөсундө төрөлгөн. Анын атасы Рахмонберди Мадазимов Кыргызстандын театралдык кыймылынын негиздөөчүсү болчу, Ош шаарынын театрынын биринчи негиздөөчүсү жана уюштуруучусу, революционер, басмачылык менен күрөштү активдүү катышуучусу болгон. Уринбой Рахмонов 17 жашга толгондо, ал 1927 жылы өзүнүн чыгармачылыгын Ош театрында баштаган. Ош драма театрында артист болуп иштеген, мындан тышкары, театрды калыптануу жана уюштуруу оор жылдарда кошумча он кызмат ордун аткарган: режиссер жардамчысы, драматург, обончу, музыкант, суфлёр, сүрөтчү, гримёр, ырчы, акын, ал чакан пьесалар жана обондор учун ырлар жазган. Ошол обондорга Кыргыз ССРинин эл артисти, биринчи аял бийчи Розия Муминова бийлеген[1].

1934 жылы театр жамаатын курамында Ленинград, Москва, Ташкент шаарларында биринчи гастролдорундо катышкан. 1934 жылдын августунда театралдык жамааттын курамында 70 адам Ленинград шаарына гастролдорго барды. Театр репертуары "Фархад менен Ширин", "Лейла менен Маджнун" жана башка өзбек пьесалары тузду. Ленинграддын искусство сүйүүчүлөру театр чыгыштарын жакшы кабыл алышты, ошондуктан узак эмеске пландаштырылган бул гастролдор дээрлик бир айга созулдуу. Театрдын жамааты чыгармачыл жолугушууларды ишканаларда, окуу жайларында, укмуштуу "Аврора" крейсерда жүргүздү.

Бардыгы болуп 22 концерт беришти. Гастроль аягында артисттерди Ленинград партия обкомунун биринчи катчысы Сергей Миронович Киров кабыл алды, ал белгилегендей, коюлган спектаклдер жана концерттер ленинграддыктарга чоң таасир кылды жана алардын эсинде калат. Жолугушууга Уринбой Рахмонов, А. Насриддинов, Кадыржан Хамидов, З. Умаров, Гуламжан Исраилов, Б. Махмудов, Тожихон Хасанова, Лайлихон Моидова, Р. Ахмедов, Б. Ортиков, И. Худайбердиев, Зиямиддин Шакиров, Лутфулло Ходжаев, Р. Мухаммаджанов, Ж. Юсупжанов, Ж. Мухаммаджанова, Д. Каюмов, П. Салиев жана башкалар катышкан. Жолугушуунун аягында алар С.М. Киров менен сүрөткө түшүүштү. С.М Киров өлгөндөн кийин 1937 жылы театрге С.М. Кировдун аты коюлду.

1934 жылы Ташкентте пахтакер алдыңкылардын чогулушу өткөрүлгөн. Өзбек ССР Борбордук аткаруу комитети президиумдун төрагасы Юлдаш Ахунбабаевтын чакыруусу боюнча театрдын жамааты слёт катышуучуларыне концерт коюу үчүн Ташкентке барды. Слёт катышуучулары обончу Абдулла тарок Файзуллаевдун, артисттер Уринбой Рахмоновдун, Р. Муминованын, Т. Хасанованын, Л. Моидованын, К. Хамидовдун, Ж. Исраиловдун чыгыштарын кулак тундурган кол чабуулар менен кабыл алды. 1934 жылы Уринбой Рахмонов театр курамында Москва гастролдорунда эле катышкан. 26 май-4 июнь 1939 жылы Москвада кыргыз искусствосунун I декадасында катышкан жана чыгармачылык топ катышуучулары М.И. Калинин менен жолукту[2].

1939 жана 1940 жылдары Фрунзе шаарында гастролдордо катышкан.

Улуу Ата-Мекендик согуштун башынан бери театрдын көптөгөн артисттери өз ыктыяры менен согушке барды. Согушта Уринбой Рахмонов оор жараат алгандан кийин, Ош шаарына жиберилди. Ал театрдын көркөм жетекчиси болуп дайындалды жана театрды 1949-жылга чейин жетектеген.

Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде Ош театрынын артисттери фронттордо болуп жана жоокерлерге мекенчилдик спектаклдер койду. Уринбой Рахмонов, Б. Хасанова, Э. Бутаева, М. Атабаев жоокерлерди эрдикке чакырды. Бул жылдары сахнада Уринбой Рахмонов тарабынан Камил Яшиндын "Бороон", "Оккупанттерге өлүм!", Сабир Абдулланын "Курбан Умаров", Уйгундын "Жашоо ыры", Билль-Белоцерковскийдын "Чек арачылар" , Корнейчуктун "Фронт" чыгармалары коюлду. Театралдык жамаат эмгекчилердин массасын аскердик-патриоттуулук духунда тарбиялоого чоң салымын кошкон. Театралдык жамааттын чыгармачылык потенциалын ачып берүү үчүн сахнага Уринбой Рахмонов тарабынан коюлган Хамзанын "Бай жана батрак", "Майсаранын жоруктары", К. Тренёвдун "Любовь Яровая" Шиллердын "Алдоо жана сүйүү", С. Абдулланын "Тахир менен Зухра", М. Ордубадинын "5 сомдук келин", Хуршидтын "Фархад менен Ширин", К. Яшиндын "Гулсара", Уйгундын "Жаз", "Алтынкуль" чыгармалары чоң ролду ойноду[3].

Уринбой Рахмонов 1949-1952 жылдары Кара-Суу районунун Кызыл-Кыштак айылдык кеңешинин жооптуу катчысы, башчысын милдетин аткаруучусу 1952-1965 жылдары Кызыл-Кыштак айылында почтанын башчысы болуп иштеген. 1965 жылдан соода системасында иштеген. Бирок, 1949 жылы ал театрдан жумуштан кеткен болсо да, буга карабастан 1958 жылгача штаттан тышкары, жумуштан кийин театрда башкы жана эпизодик ролдорду ойноду. Көрүүчүлөр жана сынчылар ал аткарган "5 сомдук келин" драмасындагы ата, немец офицеринын жана башка чыгармалардагы ойногон башкы ролдорун белгилеп кетишкен. Уринбой Рахмоновдун Ош театрынын түзүүгө жана искусствого кызмат кылууга сиңирген эмгеги 2010 жылы чыккан Абдугани Абдугафуровтун "Ош академик театры" китебинде 1 жана 3-беттеринде чагылдырылган, 42 бетте 1940 жылдагы театр афишасынын актёрлор тизмесинде № 19 астында анын аты жана фамилиясы көрсөтүлгөн. Бош убактысында ал озу туулган жана өмүрүнүн аягына чейин жащшаган Ош шаарыны жана Сулайман-Тоону атагын чыгарган ырларды жазган. Анын көпчүлүк туугандары искусство жана маданият ишмерлери болуу себеби, акын Ходжаназар Хувайдо (1704-1780) алардын тууганы. Уринбой Рахмонов карылык убагында Ош шаарындагы Сулайман-Тоосунда жайгашкан Бабурдун уйун карачу жана аны жайлуу кылды. Сулайман-Тоосуна качан көтөрүлгөндө ар жолу, ал өзу менен эки челек сууну алып жана өзу отургузгон дарактарды сугарган. Көп ырлары гезиттерде жарыяланган. 12 баланы тарбиялады. Улук уулу Дилдорбек ажы эле Киров атындагы Ош драма театрында иштеди жана үч кинофильмда эпизодик роль ойногон. Башка уулу Дарвишбек палван Рахмоновда жашоосун искусствого кызмат кылууга багыштады жана ал Өзбекстандагы "Калдиргоч" (Чабалекей) үлгүлүү цирктик труппанын көркөм жетекчиси болуп иштейт[4].

Уринбой Рахмонов Ош облусунун, Ош шаарынын, Кара-Суу районунун Кенештеринин депутаты жана бир нече жолу Кызыл-Кыштак айылдык Кеңешинин депутаты болуп шайланган.

Жеке жашоосу[оңдоо | булагын оңдоо]

Атасы - Рахмонберди ажы Мадазимов (1875-1933) - Кыргызстан түштүгүндө театралдык кыймылдын негиздөөчүсү жана уюштуруучусу, Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театрын негиздөөчүсү, биринчи директору, көркөм жетекчиси, режиссёру, кыргызстандык артист жана жазуучу. Энеси - Бибихон (1884-1922) Уратепа шаарында төрөлгөн. Жубайы - Турсунхон Туйчибоева (19181954). Балдары: Дилдорбек ажы (1941), Дилоромхон (1943), Давлатбек (19492006), Дарвишбек (1952), Бахридилхон (1954), Донишбек (1957), Дилфузахон (1960), Сталин (1962), Махфузахон (1964), Дилрабо (1971).

Театр артистин эс тутуму[оңдоо | булагын оңдоо]

Театрдагы чыгармачылыгы[оңдоо | булагын оңдоо]

Год Название Оригинальное название өзб. {{{1}}} Автор
1927 Друзья Ўртоқлар К.Яшин
1928 Внутри Ичкарида К.Яшин
1929 Халима Ҳалима Гулом Зафарий
1929 Ажи-ажи Ажи-ажи К.Яшин
1930 Истории на хлопковом поле Пахта шумғиялари Умаржон Исмоилов
1931 Женитьба Уйланиш Н.В. Гоголь
1932 Переводчик Тилмоч Маннон Уйгур
1933 Аршин мал алан Аршин мол олон Гаджибеков
1934 Ревизор Ревизор Н.В. Гоголь
1935 История заговорила Тарих тилга кирди Назир Сафаров, Зиё Саид
1935 Сожжём Ёндирамиз К.Яшин
1936 Вместо смерти Ўлим ўрнига Ж. Турусбеков
1936 Любовь Яровая Любов Яровая К. Тренёв
1936 Комсомольский взвод Комсомол взводи Тожизода
1937 Обман и любовь Макр ва муҳаббат Шиллер
1937 Фархад и Ширин Фарҳод ва Ширин Ш. Хуршид
1938 Слуга двух господ Икки хўжайинга бир қул К.Гольдони
1938 Сабля Узбекистана Ўзбекистон қиличи Сабир Абдулла
1939 Пограничники Чегарачилар Билль-Белоцерковский
1939 Бай и батрак Бой ила хизматчи Хамза
1939 Тахир и Зухра Тоҳир ва Зуҳра Сабир Абдулла
1940 Холисхон Холисхон Хамза
1940 Буран Бўрон К.Яшин
1941 Гулсара Гулсара К.Яшин и М.Мухамедов
1941 Лейла и Маджнун Лайли ва Мажнун Хуршид
1941 Курбан Умаров Қурбон Умаров Сабир Абдулла
1942 Смерть захватчикам! Ўлим босқинчиларга! К.Яшин
1942 Проделки Майсары Майсаранинг иши Хамза
1942 Фронт Фронт Корнейчук
1943 Даврон ата Даврон ота Сабир Абдулла
1943 Зафар Зафар Умаржон Исмоилов
1944 Нурхон Нурхон К.Яшин
1944 Невеста за 5 сом Беш сўмлик келин М. Ордубади
1945 Песня жизни Ҳаёт қўшиғи Уйгун
1946 Честь женщины Аёл номуси Мухтаров
1947 Весна Навбаҳор Уйгун
1947 Фархад и Ширин Фарҳод ва Ширин Хуршид
1948 Красный галстук Қизил галстук К. Тренёв
1948 Песня жизни Ҳаёт қўшиғи Уйгун
1948 Алтынкуль Олтинкўл Уйгун
1949 Лепестки Ғунчалар З. Фатхуллин
1949 Семург Семурғ Хамид Алимджан
1950 Адолат Адолат Исмоил Акрам
1950 Алпамыш Алпомиш Сабир Абдулла
1951 Токтогул Тўқтағул Ж. Боконбаев
1951 Лейли и Меджнун Лайли ва Мажнун Хуршид
1952 Ёрилтош Ёрилтош Шукур Саъдулла
1952 Радость Шодлик Махмуд Рахмон
1952 Шёлковое сюзане Шоҳи сўзана Абдулла Каххар
1953 Алишер Навои Алишер Навоий Иззат Султан
1953 Наталка Полтавка Наталка Полтавка Н. Лысенко
1953 Нурхон Нурхон К.Яшин
1954 Праздник на поле Далада байрам Шукур Саъдулла
1954 Сердечные секреты Юрак сирлари Бахром Рахмонов
1955 Офтобхон Офтобхон К.Яшин
1955 Девушка реки Ганг Ганг дарёсининг қизи Рабиндранат Тагор
1956 Равшан и Зулхумор Равшан ва Зулҳумор К.Яшин
1956 Любовь к Родине Ватан ишқи З. Фатхуллин
1956 Сундук секретов Сирли сандиқ И. Ахмедов
1957 Алпамыш Алпомиш Сабир Абдулла
1957 Юлдуз Юлдуз Самад Вургун
1958 Ойгул и Бахтияр Ойгул ва Бахтиёр Хамид Алимджан
1958 Именем революции Революция номи билан М. Шатров
  • 1927 жыл - К.Яшин «Достор».
  • 1928 жыл - К.Яшин «Ичиндеги».
  • 1929 жыл - Гулом Зафари «Халима», К.Яшин «Ажи-ажи».
  • 1930 жыл - Умаржон Исмоилов «Пахта талаасындеги тарыхтар».
  • 1931 жыл - Н.В. Гоголь «Үйлөнүү».
  • 1932 жыл - Маннон Уйгур «Котормочу».
  • 1933 жыл - Гаджибеков "Аршин мал алан".
  • 1934 жыл - Н.В. Гоголь "Текшеруучу".
  • 1935 жыл - Назир Сафаров, Зиё Саид «Тарых сүйлөөйт», К.Яшин «Өрттөөйбуз».
  • 1936 жыл - Ж.Турусбеков «Ажал ордуна», К.Тренёв «Любовь Яровая», Тожизода «Комсомолдук взвод».
  • 1937 жыл - Шиллер «Алдоо жана сүйүү», Ш.Хуршид «Фархад менен Ширин».
  • 1938 жыл - К.Гольдони «Эки мырзанын малайы», Сабир Абдулла «Өзбекстан кылычы».
  • 1939 жыл - В.Билль-Белоцерковский «Чек арачылар», Хамза «Бай жана батрак», Сабир Абдулла "Тахир менен Зухра".
  • 1940 жыл - Хамза «Холисхон», К.Яшин «Бороон».
  • 1941 жыл - К.Яшин жана М.Мухамедов «Гулсара», Хуршид «Лейла менен Маджнун", Сабир Абдулла «Курбан Умаров».
  • 1942 жыл - К.Яшин «Оккупанттарга өлум!», Хамза «Майсаранын жоруктары», Корнейчук "Фронт".
  • 1943 жыл - Сабир Абдулла «Даврон ата», Умаржон Исмоилов «Зафар».
  • 1944 жыл - К.Яшин «Нурхон», Мамед Саид Ордубади «5 сомдук келин».
  • 1945 жыл - Уйгун «Жашоо ыры».
  • 1946 жыл - Мухтаров «Аялдын абийири».
  • 1947 жыл - Уйгун «Жаз», Хуршид «Фархад менен Ширин».
  • 1948 жыл - К.Тренёв «Кызыл галстук», Уйгун «Жашоо ыры», Уйгун «Алтынкуль».
  • 1949 жыл - З.Фатхуллин «Желекчелер», Хамид Алимджан «Семург».
  • 1950 жыл - Исмоил Акрам «Адилеттүүлүк», Сабир Абдулла "Алпамыш".
  • 1951 жыл - Ж.Бөкөнбаев «Токтогул», Хуршид «Лейли менен Меджнун».
  • 1952 жыл - Шукур Саъдулла «Ёрилтош», Махмуд Рахмон «Кубаныч», Абдулла Каххар «Жибек сузана».
  • 1953 жыл - Иззат Султан «Алишер Навои», Н. Лысенко «Наталка Полтавка», К.Яшин «Нурхон».
  • 1954 жыл - Шукур Саъдулла «Талаада майрам», Бахром Рахмонов «Жүрөк сыры».
  • 1955 жыл - К.Яшин «Офтобхон», Рабиндранат Тагор «Ганг дарыясынын кызы».
  • 1956 жыл - К.Яшин «Равшан жана Зулхумор», З.Фатхуллин «Ата-Мекенди сүйүү», И.Ахмедов «Сырлар сандыгы».
  • 1957 жыл - Сабир Абдулла "Алпамыш", Самад Вургун «Юлдуз».
  • 1958 жыл - Хамид Алимджан «Ойгул жана Бахтиёр», М.Шатров «Революция аты менен».

Мындан тышкары, ал көп сандагы концерттик программаларда катышкан.

Колдонулган адабият[оңдоо | булагын оңдоо]

  1. А. Абдугафуров "Ошский узбекский музыкальный театр", Фрунзе шаары: Кыргызстан, 1980 жыл. С. 7, 11. — 59 с. 21 см, ББК 85.4. (узб.), (рус.) и (кирг.)[6].
  2. А. Абдугафуров «Ошский академический театр», 1, 3, 42 беттер. Ош шаары: "Азия Принт", 2010 жыл. — С. 1, 3, 42. — 52 с. (узб.)
  3. "Кыргызстандын гүлдөп-өсүшү үчүн" энциклопедиясы ("Во имя процветания Кыргызстана" Энциклопедическое издание о выдающихся узбеках Кыргызстана) Под рук. Жураева Б.Ж. (Абдугафуров А., Рахманов Д.Д. и др.), Ош, "Ризван", 2017, страницы 27-32, 287-309, страниц 336| ISBN= 978-9967-18-344-5 УДК 351/354. ББК 66,3(2Ки). (узб.), (рус.) и (кирг.)
  4. "Проблематика поэтического слова в кыргызском зарубежье" / Сабирова В.К., Сарыбаева Г., Эрназарова Г.Б. — Ош: ОшГУ, 2018. — С. 3. (рус.)

Ошондой эле кароо[оңдоо | булагын оңдоо]

Тиркемелер[оңдоо | булагын оңдоо]

Шилтемелер[оңдоо | булагын оңдоо]