Журахон Рахмонов

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search
Журахон Рахмонов
өзб. Раҳмонов Жўрахон Раҳмонбердиевич
Төрөлгөндөгү ысымы:

Жўрахон Раҳмонбердиевич Раҳмонов

Туулган датасы:

1917 жыл(1917)

Туулган жери:

Ош шаары, Ош уезди, Түркстан

Өлгөн датасы:

1977 жыл(1977)

Өлгөн жери:

Ош шаары, Ош облусу, Кыргыз ССР

Жарандыгы:

Түркстан
Flag of the Kyrgyz Soviet Socialist Republic.svg Кыргыз ССР
Flag of the Soviet Union.svg ССРС

Кесиби:

Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театрын негиздөөчүлөрунөн бири жана артисти, Өзбекстан эмгек сиңирген артисти

Карьерасы:

1937 - 1977 жылдары

Багыты:

Театр жана кино артисти

Сыйлыктары:
1-даражадгы Ата мекендик согуш ордени
Өзбекстан эмгек сиңирген артисти, Кыргыз ССР Жогорку Совети Президиумунун 2 жолу ардак грамоталары, IX беш жылдык ударниги медалы, Кыргыз ССРынын маданият министрлигинин ардак грамотасы, Улуу Ата-Мекендик согуштун катышуучусу катарында көптөгөн медалдар менен сыйланган.

Журахон Рахмонбердиевич Рахмонов (өзб. Жўрахон Раҳмонов; (1917-1977), Ош шаары, Ош уезди, Түркстан - Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театрын негиздөөчүлөрунөн бири, кыргызстандык театр жана кино артисти, театралдык ишмер, Өзбекстан эмгек сиңирген артисти, Улуу Ата-Мекендик согуштун ардагери[1], ал Кыргызстандын маданиятын жана көркөм өнөрүн өнүктүрүүгө зор салым кошкон.

Өмүр баяны[оңдоо | булагын оңдоо]

Журахон Рахмонов 18 август 1917 жылы Ош шаарында кызматчыларды үй-бүлөсундө туулган. Ал Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театрын негиздөөчүлөрунөн бири, Улуу Ата-Мекендик согуштун ардагери. 1937 жылы Ош театрыга артист болуп жумушка кирди. Ошондой эле Ош театрынын түзүүчүлөрү анын атасы Рахмонберди Мадазимов (1914 жылдан) жана анын бир тууганы Уринбой Рахмонов (1927 жылдан) болуп саналат[2]. 1938 жылы Кызыл армиянын катарына чакырылган. Совет-фин согушунда, Ленинграддын курчоосун коргоосунда катышкан, 2-чи Белоруссия фронту 9-чи танк корпусу[3] 95-чи танк бригадасында[4] улук сержант болуп кызмат кылган[5]. Россияны, Украинаны, Белоруссияны, Польшаны, Германияны бошотууда, Берлинны жана Рейхстагты алууда катышкан. "Ата Мекендик согуштун" II даражадагы ордени (буйрук 9-ТК № 015/п 23 август 1943 жыл), ошондой эле көп сандаган медалдар менен сыйланган[6].

Согуш аяктагандан кийин Журахон Рахмонов Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театрына жумушка кайтып келди жана өмүрүнүн аягына чейин ал жерде артист болуп иштеди, театрда жана кинода жүздөн ашык ролдорду ойноду. Театралдык жамаатынын жана Журахон Рахмоновдун чыгармачылык көтөрүүда Ош театрынын сахнасында коюлган Ч. Айтматовдун "Саманчынын жолу", К. Яшин жана М. Мухамедовдун "Дилором", Шекспирдын "Отелло" чыгармалары чоң ролду ойноду. Кийинки жылдары Журахон Рахмонов Шараф Рашидовдун "Кубаттуу толкун" , К.Тренёвдун "Любовь Яровая", "Кизил галстук", Шиллердын "Алдоо жана сүйүү", К.Гольдонинын "Эки мырзага малай", Александр Островскийдын "Добул", Насриддин Байтемировдун «Уркуя», "Той алдында дүрбөлөн", "Сүйүү, жаз жана шайтан" чыгармаларында роль ойногон.

14-25 октябрь 1958 жылы Журахон Рахмонов Ош өзбек драма театрынын жамааты менен бирге Москвада кыргыз искусствосу жана адабиятынын экинчи декадасында катышкан. 1961 жылы 20 февралында Кыргызстан театралдык коомунун I съездинде катышкан. 1967 жылы Ош өзбек драма театры Тажик ССРда гастрольда болчу. Гастролдор чоң ийгилик менен өтүү, жамаат Тажик ССР маданият министрлигинин ардак грамотасы менен сыйланды. 11-17 июль 1967 жылы Москвада Кыргызстандын маданият жана искусство Күндөрүндө катышкан. 4-14 сентябрь 1969 жылы Өзбек ССРда кыргыз адабияты жана искусство декадасында катышкан. 2-10 апрель 1970 жылы В.И. Ленин 100 жылдыгына арналган СССР элдеринин искусство майрамында катышкан[7].

Журахон Рахмонов кыргыз тилин мыкты билгени учун, ал С. Ибраимов атындагы Ош кыргыз академиялык драма театры (24 ноябрь 1972 жылы уюшулган, 1974 жылы курулду) ачылганга чейин кыргыз улуттук жазуучулардын классикалык жана заманбап чыгармаларын пропагандалады жана театр сахнасында коюда активдүү катышкан. Ал кыргыз авторлорунун чыгармаларын аткарууда ролдорду нукура кыргыз тилинде ойноду. 1957 жылы ал Кыргыз ССРынын маданият министрлигинин ардак грамотасы менен, ал эми 1976 жылы IX беш жылдык ударниги медалы менен сыйланган. Ташкентте гастролдор бүткөндөн кийин маданият жана искусство пропагандалоо жана өнүктүрүү учун кошкон зор салымы үчүн Журахон Рахмонов Өзбек ССР Жогорку Совети Президиумунун 5 июль 1974 жылдагы №164 Жарлыгы менен Өзбекстан эмгек сиңирген артисти (медаль № 877) ардак наам менен сыйланды[8]. Кыргызстан тарыхында эки артист гана бул ардактуу наам менен сыйланышкан.

Журахон Рахмонов күлкүлүү жана трагедиялуу ролдорду ойногон актёр болчу, жүздөн ашык ролдорду ойногон. Анын көпчүлүк күлкүлүү сүйлөөлөру жана кырдаалдары жазуучу Абдугани Абдугафуровдун күлкүлүү пьесаларында жана анын 2000 жылы чыгарылган "Оштун көрүнүктүү инсандары" китебинде, "Муштум" журналында жарыяланды. Драматург Абдугани Абдугафуровдун 2010 жылы чыгарылган "Ош академиялык театры" китебинде Бабур атындагы Ош театрынын чыгармачылык ишинде Журахон Рахмоновдун сиңирген эмгеги чагылдырылган.

Журахон Рахмоновlун Кыргызстандын маданиятын жана искусствосун өнүгүшүнө чоң салым кошкон сиңирген эмгеги Кыргыз ССРынын жетекчилиги тарабынан эске алынып, ал көп жолу сыйланды,[9] Кыргыз ССР Жогорку Кеңеши Президиумунун (1968 жана 1974 жылдары) эки ардак грамоталары менен сыйланган. Кыргызстан тарыхында бул ардак грамота менен эки жолу сыйланган бир нече көрүнүктүү көрүнүктүү мамлекеттик жана коомдук ишмерлерлер гана бар[10].

Журахон Рахмонов 7 апрель 1977 жылы каза болду жана ал Ош шаарында көмүүлдү. Анын көмүү чарасында, Ош обком партиясынын биринчи катчысы Султан Ибраимов жана Ош шаардык аткаруу комитетинын жетекчилери катышты жана коштошуу сөздорун айтышты[11].

Журахон Рахмонов Ош облусунун, Ош шаарынын жана Кара-Суу районунун Кенештеринин депутаты болуп шайланган.

Жеке жашоосу[оңдоо | булагын оңдоо]

Атасы - Рахмонберди ажы Мадазимов (1875-1933) - Кыргызстан түштүгүндө театралдык кыймылдын негиздөөчүсү жана уюштуруучусу, Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театрын алгачкы негиздөөчүсү, биринчи директору, көркөм жетекчиси жана режиссёру, кыргызстандык артист жана жазуучу. Энеси - Бибихон (1884-1922) Уратепа шаарында төрөлгөн. Жубайы-Ойимхон (19291997). Балдары: Анзиратхон (1951-2015), Муяссархон (1955), Санжарбек ажы (19592012), Минурахон (1962), Муаззамхон (1964), Анвар (19692004).

Фильмография[оңдоо | булагын оңдоо]

Жыл Орусча аталышы Нукура аталышы Ролу
1971 Захар Беркут Захар Беркут Эпизод
1972 Улица Көчө Короз оюнчу
1964 Жура Жўра Басмачы
1939 Азамат Азамат Эпизод

Театрдагы чыгармачылыгы[оңдоо | булагын оңдоо]

Год Название Оригинальное название өзб. {{{1}}} Автор
1937 Обман и любовь Макр ва муҳаббат Шиллер
1937 Фархад и Ширин Фарҳод ва Ширин Ш. Хуршид
1938 Слуга двух господ Икки хўжайинга бир қул К.Гольдони
1938 Сабля Узбекистана Ўзбекистон қиличи Сабир Абдулла
1946 Честь женщины Аёл номуси Мухтаров
1947 Весна Навбаҳор Уйгун
1947 Фархад и Ширин Фарҳод ва Ширин Хуршид
1948 Красный галстук Қизил галстук К. Тренёв
1948 Песня жизни Ҳаёт қўшиғи Уйгун
1948 Алтынкуль Олтинкўл Уйгун
1949 Лепестки Ғунчалар З. Фатхуллин
1949 Семург Семурғ Хамид Алимджан
1950 Адолат Адолат Исмоил Акрам
1950 Алпамыш Алпомиш Сабир Абдулла
1951 Токтогул Тўқтағул Ж. Боконбаев
1951 Лейли и Меджнун Лайли ва Мажнун Хуршид
1952 Ёрилтош Ёрилтош Шукур Саъдулла
1952 Радость Шодлик Махмуд Рахмон
1952 Шёлковое сюзане Шоҳи сўзана Абдулла Каххар
1953 Алишер Навои Алишер Навоий Иззат Султан
1953 Наталка Полтавка Наталка Полтавка Н. Лысенко
1953 Нурхон Нурхон К.Яшин
1954 Праздник на поле Далада байрам Шукур Саъдулла
1954 Сердечные секреты Юрак сирлари Бахром Рахмонов
1955 Офтобхон Офтобхон К.Яшин
1955 Девушка реки Ганг Ганг дарёсининг қизи Рабиндранат Тагор
1956 Равшан и Зулхумор Равшан ва Зулҳумор К.Яшин
1956 Любовь к Родине Ватан ишқи З. Фатхуллин
1956 Сундук секретов Сирли сандиқ И. Ахмедов
1957 Алпамыш Алпомиш Сабир Абдулла
1957 Юлдуз Юлдуз Самад Вургун
1958 Ойгул и Бахтияр Ойгул ва Бахтиёр Хамид Алимджан
1958 Именем революции Революция номи билан М. Шатров
1959 Орзигул Орзигул Турсун Собиров
1959 Ашик Гариб и Шахсанам Ошиқ Ғариб ва Шоҳсанам Ахмад Бобожон
1959 Тайфун Тайфун Ахмад Бобожон
1959 Секреты паранджи Паранжи сирлари Хамза
1960 На высокой земле Баланд ерда Кубанычбек Маликов
1960 Ташбалта влюблён Тошболта ошиқ Хамид Гулям
1960 Принцесса Турандот Малика Турандот Карло Гоцци
1961 Если твоя голова кривая Башаранг қийшиқ бўлса Рихси Орифжонов
1961 Дилором Дилором К.Яшин
1962 Два браслета Икки билакузук Шукур Саъдулла
1962 Судьба отца Отанинг тақдири Бексултан Жакиев
1963 Дитя Фарзанд Мухаммаджон Хайруллаев
1963 Голос из гроба Тобутдан товуш Абдулла Каххар
1963 Мели хоббон, Наби товон Мели ҳаббону Наби товон Яхёхон Маматхонов
1964 Трагедия поэмы Ғазал фожиаси Ахмад Бобожон
1964 Дорогие девушки Жон қизлар Байсеитов, Шангитбоев
1964 Отелло Отелло У. Шекспир
1964 Чертова девушка Шайтон қиз Касымали Джантошев
1964 Нимми Нимми Прем Чанд
1965 Гули сиёх Гули сиёҳ Сахиб Жамал
1965 Любовь в молодости Ёшликда берган кўнгил З. Фатхуллин
1965 Горный беркут Тоғ бургути Касымали Джантошев
1965 Полёт беркута Бургутнинг парвози Иззат Султан
1966 Неизвестный человек Номаълум киши Иззат Султан
1966 Гул и Навруз Гул ва Наврўз Сабир Абдулла
1966 Материнское поле Момо ер Чингиз Айтматов
1966 Парвона Парвона Уйгун
1967 Дилором Дилором Алишер Навои
1967 Абдулла Набиев Абдулла Набиев Адхам Рахмат
1967 Сваты Қудалар Уткир Рашид
1967 Девушка с усами Мўйловли қиз Касымали Джантошев
1968 Скорпион из алтаря Меҳробдан чаён Абдулла Кадыри
1968 Стряпуха замужем Пазанда куёвга чиқди Анатолий Софронов
1968 Новая невеста Янги келин Мирзабек Тойбаев
1968 Меж двух огней Икки ўт орасида Бекниёзов, Исмаилов
1968 Сожаление Пушаймон Абдугани Абдугафуров
1969 Женитьба Уйланиш Н. В. Гоголь
1969 Странные вещи Ажаб савдолар Хамид Гулям
1969 Могучая волна Қудратли тўлқин Шараф Рашидов
1969 Когда заря взойдёт над Ферганой Фарғонада тонг отгунча Мирзакалон Исмоилий
1970 Кто смеётся последним Йиқилган тойганга кулар Т. Абдумомунов
1970 Невеста за 5 сом Беш сўмлик келин М. Ордубади
1970 Дешёвый жених Арзон куёв Шухрат
1970 Требуется лжец Ёлғончи даркор Димитрас Псафас
1971 Приключения Чанду Чандунинг саргузаштлари А.Д. Иловайский
1971 Обман по шариату Ҳийлаи шаръий Гунтекин
1971 Рустам Рустам Умаржон Исмаилов
1971 Перед рассветом Тонг олдидан Суорун Омоллоон
1972 Чертовое поколение Шайтон авлод Мухтаров
1972 Девушка Атабека Отабекнинг қизи Токтоболот Абдумомунов
1972 Зло от аппетита Балойи нафс А. Абдугафуров
1973 Начало жизни Ҳаётнинг бошланиши Абдукаххор Маннонов
1973 Гроза Момақалдироқ Александр Островский
1973 Ташбалта влюблён Тошболта ошиқ Хамид Гулям
1973 Горная красавица Тоғ гўзали Саидмуродов
1974 Куйдирмаган кундош Куйдирмаган кундош А. Абдугафуров
1974 Красавица Соҳибжамол Жура Махмудов
1974 Аширбой Аширбой Аалы Токомбаев
1974 Преступление без наказания Жазосиз жиноят Рихси Орифжонов
1974 Бунт невесток Келинлар қўзғолони Саид Ахмад
1975 Орзигул Орзигул Турсун Собиров
1975 Ревизор Ревизор Н.В. Гоголь
1975 Человек издалека Узоқдаги одам Умарахунов
1975 Старики с молодыми душами Кўнгли ёш қариялар Хутаев
1975 Адолат Адолат Исмаил Акрам
1976 Рука друга Дўстим қўли Мехрибон Назаров
1976 Никому не говори Ҳеч кимга айтма Т. Абдумомунов
1976 Шутник Али Масхарабоз Али Бабаханов
1976 Сундук секретов Сирли сандиқ Ахмедов
1977 Переполох перед свадьбой Тўй олдидан тўполон Папаян
1977 Уркуя Урқуя Насридин Байтемиров
1977 Наследство отцов Оталар мероси А. Абдугафуров
1977 Жалость к животному Армонли жонивор Аалы Токомбаев
  • 1937 жыл - Шиллер «Алдоо жана сүйүү», Ш.Хуршид «Фархад менен Ширин».
  • 1938 жыл - К.Гольдони «Эки мырзанын малайы», Сабир Абдулла «Өзбекстан кылычы».
  • 1946 жыл - Мухтаров «Аялдын абийири».
  • 1947 жыл - Уйгун «Жаз», Хуршид «Фархад менен Ширин».
  • 1948 жыл - К.Тренёв «Кызыл галстук», Уйгун «Жашоо ыры», Уйгун «Алтынкуль».
  • 1949 жыл - З.Фатхуллин «Желекчелер», Хамид Алимджан «Семург».
  • 1950 жыл - Исмоил Акрам «Адилеттүүлүк», Сабир Абдулла "Алпамыш".
  • 1951 жыл - Ж.Бөкөнбаев «Токтогул», Хуршид «Лейли менен Меджнун».
  • 1952 жыл - Шукур Саъдулла «Ёрилтош», Махмуд Рахмон «Кубаныч», Абдулла Каххар «Жибек сузана».
  • 1953 жыл - Иззат Султан «Алишер Навои», Н. Лысенко «Наталка Полтавка», К.Яшин «Нурхон».
  • 1954 жыл - Шукур Саъдулла «Талаада майрам», Бахром Рахмонов «Жүрөк сыры».
  • 1955 жыл - К.Яшин «Офтобхон», Рабиндранат Тагор «Ганг дарыясынын кызы».
  • 1956 жыл - К.Яшин «Равшан жана Зулхумор», З.Фатхуллин «Ата-Мекенди сүйүү», И.Ахмедов «Сырлар сандыгы».
  • 1957 жыл - Сабир Абдулла "Алпамыш", Самад Вургун «Юлдуз».
  • 1958 жыл - Хамид Алимджан «Ойгул жана Бахтиёр», М.Шатров «Революция аты менен».
  • 1959 жыл - Турсун Собиров «Орзигул», Ахмад Бобожон «Ашик Гариб менен Шахсанам», А.Бобожон «Тайфун», Хамза «Паранжы сырлары».
  • 1960 жыл - Кубанычбек Маликов «Бийик жерде», Хамид Гулям «Ташбалта ашык», Карло Гоцци «Каныша Турандот».
  • 1961 жыл - Рихси Орифжонов «Эгерде башы кыйшык болсо», К.Яшин «Дилором».
  • 1962 жыл - Шукур Саъдулла «Эки билерик», Бексултан Жакиев «Атанын тагдыры».
  • 1963 жыл - Мухаммаджон Хайруллаев «Бала», Абдулла Каххар «Табыттан добуш», Яхёхон Маматхонов «Мели хоббон, Наби товон».
  • 1964 жыл - Ахмад Бобожон «Поэма трагедиясы», Байсеитов, Шаңгытбаев «Бали, бали, кыздар ай», Шекспир «Отелло», Касымали Жантөшев «Шайтан кыз», Прем Чанд «Нимми».
  • 1965 жыл - Сахиб Жамал «Гули сиёх», З.Фатхуллин «Жаштыктагы сүйүү», Касымали Жантөшев «Тоо бүркүтү», Иззат Султан «Бүркүт учушу».
  • 1966 жыл - Иззат Султан «Белгисиз киши», Сабир Абдулла «Гул менен Нооруз», Чыңгыз Айтматов «Саманчынын жолу», Уйгун «Парвона».
  • 1967 жыл - Алишер Навои «Дилором», Адхам Рахмат «Абдулла Набиев», Уткир Рашид «Жуучу», Касымали Жантөшев «Кыз муруту менен».
  • 1968 жыл - Абдулла Кадыри «Төркүнөн чаян», Анатолий Софронов «Ашпозчу аял эрге тийди», Мирзабек Тойбаев «Жаңы келин», Ж.Бекниязов, Исмаилов «Эки от ортосунда», Абдугани Абдугафуров «Өкүнүч».
  • 1969 жыл - Н.В. Гоголь "Үйлөнүү", Хамид Гулям «Укмуштуу нерсе», Шараф Рашидов «Кубаттуу толкун», Мирзакалон Исмоилий «Ферганада таң чыкты".
  • 1970 жыл - Токтоболот Абдумомунов «Жыгылган оогонго күлөт», Мамед Саид Ордубади «5 сомдук келин», Шухрат «Арзан куйөө», Димитрас Псафас «Жалганчы керек».
  • 1971 жыл - А.Д. Иловайский «Чандунун укмуштуу окуясы», Гунтекин «Шариат менен алдоо», Умаржон Исмаилов «Рустам», Суорун Омоллоон «Таң алдында».
  • 1972 жыл - Мухтаров «Шайтан муун», Токтоболот Абдумомунов «Атабектын кызы», А. Абдугафуров «Балойи нафс».
  • 1973 жыл - Абдукаххор Маннонов «Жашоонун башталышы», Александр Островский "Добул", Хамид Гулям «Ташбалта ашык», Саидмуродов «Тоо сулуусу».
  • 1974 жыл - А. Абдугафуров «Куйдирмаган кундош», Жура Махмудов «Сулуу», Аалы Токомбаев «Ашырбай», Рихси Орифжонов «Жазасы жок кылмыш», Саид Ахмад «Келиндер козголоңу».
  • 1975 жыл - Турсун Сабиров «Орзигул», Н.В. Гоголь "Текшерүчү", Умарахунов «Алыстагы адам», Хутаев «Карыялар жаш жаны менен», Исмаил Акрам «Адилеттүүлүк».
  • 1976 жыл - Мехрибон Назаров "Достун колу", Т. Абдумомунов «Эч кимге айтпа», Бабаханов «Тамашакөй Али», Ахмедов «Сырлар сандыгы».
  • 1977 жыл - Папаян «Той алдында дүрбөлөн", Насриддин Байтемиров «Уркуя», А. Абдугафуров «Аталардын мурасы», Аалы Токомбаев «Жаныбарга боор ооруу».

Мындан тышкары, ал көп сандагы концерттик программаларда катышкан[12]

Сыйлыктары[оңдоо | булагын оңдоо]

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]

  1. Энциклопедия Ошской области, Раздел "Театральная жизнь" / гл. ред. Орузбаева Б.О. Академия Наук Киргизской ССР. — Фрунзе (Бишкек): Глав. ред. Киргизской сов. энциклопедии, 1987. — С. 110. — 445 с. ББК 92я2. (рус.)
  2. Таджихон Хасанова: Нар. артистка Киргиз. ССР / Ф.А. Литвинская. — Фрунзе: Киргизгосиздат, 1958. -20 с.: ил.; 20 см.
  3. Журнал "Театр", выпуски 7-12 / Союз писателей СССР, Министерство культуры СССР, Комитет по делам искусств СССР. — Москва: Искусство, 1964. — С. 169..
  4. "Ошский узбекский музыкальный драматический театр" / А. Абдугафуров. — Фрунзе: Кыргызстан, 1980. — С. 16, 23, 33, 35, 39. — 59 с. 21 см, ББК 85.4. (узб.), (рус.) и (кирг.)
  5. "Видные сыновья Оша" / А. Абдугафуров. — Ош: Ошская областная типография, 2000. — С. 129-130. — 176 с. (узб.) и (рус.)
  6. "Ошский академический театр" / А. Абдугафуров. — Ош: "Азия Принт", 2010. — С. 6, 41, 45. — 52 с. (узб.)
  7. "Кыргызстандын гүлдөп-өсүшү үчүн" энциклопедиясы "Во имя процветания Кыргызстана" Энциклопедическое издание о выдающихся узбеках Кыргызстана / Под рук. Жураева Б.Ж. (А. Абдугафуров, Рахманов Д.Д. и др.). — Ош: "Ризван", 2017. — С. 30. — 336 с. — ISBN 978-9967-18-344-5. УДК 351/354. ББК 66,3(2Ки). (узб.), (рус.) и (кирг.)

Тиркемелер[оңдоо | булагын оңдоо]

Шилтемелер[оңдоо | булагын оңдоо]