Гомосексуалдуулук

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search
Дүйнөдөгү гомосексуал укуктары боюнча кырдаал
     бир жыныстуу нике      чет өлкөлүк бир жыныстуу нике      бирге жашоо      атайын мыйзам жок      адам укуктарын чектөө      түрмөгө камоо      түрмөгө камоо, бирок иш жүзүндө колдонулбайт      өлүм жазасы      өлүм жазасы, бирок иш жүзүндө колдонулбайт

Гомосексуалдуулук (грек тилинен ὁμός — ошондой эле, окшош жана лат. sexus — жыныс) — адамдын өзү менен бир жыныстагы адамдарга эмоционалдык, сүйүү, романтикалык, эротикалык жана сексуалдык жактан умтулуусу. Гомосексуалдуулук кең мааниде - гетеросексуалдык ориентация (карама-каршы жыныстагы адамдарга умтулуу) жана бисексуалдык ориентация (карама-каршы жана өзү мен бир жыныстагы адамдарга умтулуу) менен бирге үч нормалдуу жыныстык ориентациялардын бири болуп саналат. Гомосексуалдуулук 1990-жылы 17-майда, Бүткүл Дүйнөлүк Саламаттык Сактоо Уюму тарабынан ЭОК-10 психикалык илдеттер топтомунан чыгарылган.

Гомосексуалдуулук жана коом[оңдоо | булагын оңдоо]

Коомдо гомосексуалдуулукту кабыл алуу боюнча пикир өлкө, регион жана экономикалык өнүгүү боюнча кескин айырмаланат.

Бирок кескин айырмачылыктарга карабастан, Pew изилдөө борбору бул суроону биринчи жолу баштаган 2002-жылдан бери иликтөөгө алынган көптөгөн өлкөлөрдө көз караштар жыл сайын өзгөрүүдө. 2019-жылы сурамжылоого катышкан көптөгөн өлкөлөрдө гомосексуалдуулукту кабыл алуунун өсүшү байкалган.

Pew Global Attitudes Project 2019: #1 – Гомосексуалдуулук коом тарабынан кабыл алынышы керек, #2 –Гомосексуалдуулук коом тарабынан кабыл алынбашы керек"[1]
Өлкө #1 #2
Түндүк Америка
Flag of Canada.svg Канада 85% 10%
Flag of the United States.svg АКШ 72% 21%
Европа
Flag of Sweden.svg Швеция 94% 5%
Flag of the Netherlands.svg Нидерланддар 92% 8%
Flag of Spain.svg Испания 89% 10%
Flag of Germany.svg Германия 86% 11%
Flag of France.svg Франция 86% 11%
Flag of the United Kingdom.svg Улуу Британия 86% 11%
Flag of Italy.svg Италия 75% 20%
Flag of the Czech Republic.svg Чехия 59% 26%
Flag of Greece.svg Грекия 53% 40%
Flag of Hungary.svg Венгрия 49% 39%
Flag of Poland.svg Польша 47% 42%
Flag of Slovakia.svg Словакия 44% 46%
Flag of Bulgaria.svg Болгария 32% 48%
Flag of Lithuania.svg Литва 28% 45%
Flag of Ukraine.svg Украина 14% 69%
Flag of Russia.svg Орусия 14% 74%
Жакынкы Чыгыш
Flag of Israel.svg Израиль 47% 45%
Flag of Turkey.svg Түркия 25% 57%
Flag of Lebanon.svg Ливан 13% 85%
Flag of Tunisia.svg Тунис 9% 72%
Азия/Тынч океан
Flag of Australia.svg Австралия 81% 18%
Flag of the Philippines.svg Филиппиндер 73% 24%
Flag of Japan.svg Жапония 68% 22%
Flag of South Korea.svg Корея Республикасы 44% 53%
Flag of India.svg Индия 37% 37%
Flag of Indonesia.svg Индонезия 9% 80%
Латын Америка
Flag of Argentina.svg Аргентина 76% 19%
Flag of Mexico.svg Мексика 69% 24%
Flag of Brazil.svg Бразилия 67% 23%
Африка
Flag of South Africa.svg ТАР 54% 38%
Flag of Kenya.svg Кения 14% 83%
Flag of Nigeria.svg Нигерия 7% 91%

Сурамжылоого катышкан көптөгөн өлкөлөрдө адамдардын жаш курагы жана билим денгээли боюнча гомосексуалдуулукту кабыл алууда айырмачылыктар бар. Мындан тышкары, дин жана анын адамдардын жашоосундагы мааниси, көптөгөн өлкөлөрдө пикирлерди калыптандырат. Мисалы, кээ бир өлкөлөрдө, диний топ менен байланышы бар адамдар, эч бир диний топко кирбеген адамдарга караганда, гомосексуалдуулукту азыраак кабыл алышат.

Гомосексуалдуулукту кабыл алууда саясий идеология дагы роль ойнойт. Көпчүлүк өлкөлөрдө саясий оңчулдар гомосексуалдуулукту солчулдарга караганда азыраак кабыл алышат.

Бул маселеге болгон мамиле өлкөнүн өнүгүүсү менен да тыгыз байланышта. Мисалы, киши башына ички дүң өнүмү 50 000 доллардан ашкан Швеция, Нидерланддар жана Германияда, гомосексуалдуулукту коом тарабынан кабыл алуу эң жогору болуп саналат. Ал эми, киши башына ИДП 10 000 доллардан ашпаган Нигерия, Кения жана Украинада, көпчүлүк гомосексуалдуулук коом тарабынан кабыл алынбашышы керек деп эсептейт.

Сурамжылоого катышкан 34 мамлекеттин 22синде, жаш адамдар, улуу адамдарга караганда, гомосексуалдуулук коом тарабынан кабыл алынышы керек деп айтышат.

Бул айырмачылык Түштүк Кореяда эң көп байкалган, анда 18ден 29 жашка чейинки адамдардын 79% гомосексуалдуулук коом тарабынан кабыл алынышы керек деп эсептешет, ал эми 50 жаштан жогору курактагылардын 23% гана бул пикирге кошулат .

Сурамжылоого катышкан өлкөлөрдө, билим деңгээли жогору болгон адамдар, билим деңгээли төмөн адамдарга караганда, гомосексуалдуулук коомдо кабыл алынышы керек деп эсептешет.

Мисалы, Грекияда, орто билим алган адамдардын 42%, жана жогорку билим алгандардын 72% гомосексуалдуулук коом тарабынан кабыл алынышы керек деп эсептешет.

Дүйнөдөгү гомосексуал укуктары боюнча кырдаал[оңдоо | булагын оңдоо]

Гомосексуалдарга таандык адамдардын укуктары өлкөгө жараша айырмаланат - бир жыныстуу никелерди таануудан тартып, гомосексуалдуулук үчүн өлүм жазасына чейин.

2020-жылга карата, 29 өлкөдө бир жыныстуу никелер мыйзамдуу түрдө таанылат:

Мамлекет Дата
1 Flag of the Netherlands.svg Нидерланддар 1-апрель, 2001
2 Flag of Belgium (civil).svg Бельгия 1-июнь, 2003
3 Flag of Spain.svg Испания 3-июль, 2005
4 Flag of Canada.svg Канада 20-июль, 2005
5 Flag of South Africa.svg ТАР 30-ноябрь, 2006
6 Flag of Norway.svg Норвегия 1-январь, 2009
7 Flag of Sweden.svg Швеция 1-май, 2009
8 Flag of Portugal.svg Португалия 5-июнь, 2010
9 Flag of Iceland.svg Исландия 27-июнь, 2010
10 Flag of Argentina.svg Аргентина 22-июль, 2010
11 Flag of Denmark.svg Дания 15-июнь, 2012
12 Flag of Brazil.svg Бразилия 16-май, 2013
13 Flag of France.svg Франция 18-май, 2013
14 Flag of Uruguay.svg Уругвай 5-август, 2013
15 Flag of New Zealand.svg Жаңы Зеландия 19-август, 2013
16 Flag of the United Kingdom.svg Улуу Британия 29-март, 2014
17 Flag of Luxembourg.svg Люксембург 1-январь, 2015
18 Flag of the United States.svg АКШ 26-июнь, 2015
19 Flag of Ireland.svg Ирландия 16-ноябрь, 2015
20 Flag of Colombia.svg Колумбия 28-апрель, 2016
21 Flag of Finland.svg Финляндия 1-март, 2017
22 Flag of Malta.svg Мальта 1-сентябрь, 2017
23 Flag of Germany.svg Германия 1-октябрь, 2017
24 Flag of Australia.svg Австралия 9-декабрь, 2017
25 Flag of Austria.svg Австрия 1-январь, 2019
26 Flag of the Republic of China.svg Тайвань 24-май, 2019
27 Flag of Ecuador.svg Эквадор 8-июль, 2019
28 Flag of Costa Rica (state).svg Коста-Рика 26-май, 2020

Мексикада бир жыныстуу никелер айрым штаттарда мыйзамдуу деп таанылат.

Тескерисинче, айрым мамлекеттерде, гомосексуалдарга карата өлүм жазасы колдонулат, булар: Сауд Арабиясы, Иран жана ошондой эле, Ооганстан, Нигерия жана Сомалинин куралчан террористтер тарабынан басып алынган аймактары.

Ал эми Кыргызстанда гомосексуалдуулук 1998-жылдан бери мыйзамдуу болуп саналат, бирок бир жыныстуу никелер таанылбайт, жана гомосексуал адамдарды дискриминация жана зомбулуктан коргогон мыйзамдар жок.

Белгилүү гомосексуал жана бисексуал инсандар[оңдоо | булагын оңдоо]

Оскар Уайлд (1854-1900) - атактуу англиялык жазуучу жана поэт.

Алан Тьюринг (1912-1954) - англиялык математик, логик жана информатика илиминин өнүгүүсүнө зор салым кошкон криптограф.

Иэн Маккеллен (1939-азыркы убак) - британиялык актёр.

• Элтон Жон (1947-азыркы убак) - британиялык ырчы, пианист жана композитор.

• Эллен Деженерес (1958-азыркы убак) - америкалык актриса, комедиантка жана телеалыпбаруучу.

• Тим Кук (1960-азыркы убак) - америкалык менеджер, Apple компаниясынын генералдык директору.

Жорж Майкл (1963-2016) - британиялык ырчы, поэт жана композитор.

• Питер Тиль (1967-азыркы убак) - америкалык бизнесмен, Paypal компаниясынын экс-директору.

• Дин Деблуа (1970-азыркы убак) - канадалык режиссёр жана сценарист. "Лило жана Стич", "Ажыдаарды кантип үйрөтүү керек" мультфильмдеринин автору.

• Рики Мартин (1971-азыркы убак) - пуэрто-риколук ырчы, актёр жана жазуучу.

• Жим Парсонс (1973-азыркы убак) - америкалык актёр.

• Ксавье Беттель - (1973-азыркы убак) - Люксембургдун премьер-министри.

• Ана Брнабич - (1975-азыркы убак) - Сербиянын премьер-министри.

• Лео Варадкар - (1979-азыркы убак) - Ирландиянын премьер-министри.

• Марк Фихили (1980-азыркы убак) - ирландиялык ырчы, Westlife поп-группасынын мүчөсү.

• Адам Ламберт (1982-азыркы убак) - америкалык ырчы.

• Руби Роуз (1986-азыркы убак) - австралиялык актриса жана модель.

• Ксавье Долан (1989-азыркы убак) - канадалык актёр жана продюсер.

• Кристен Стюарт (1990-азыркы убак) - америкалык актриса.

• Кара Делевинь (1992-азыркы убак) - британиялык актриса жана модель.

• Сэм Смит (1992-азыркы убак) - британиялык ырчы.

• Брэндон Флинн (1993-азыркы убак) - америкалык актёр.

• Коннор Жессап (1994-азыркы убак) - канадалык актёр.

• Трой Сиван (1995-азыркы убак) - австралиялык ырчы жана актёр.

Гомосексуалдуулук темасын чагылдырган кинотасмалар жана сериалдар[оңдоо | булагын оңдоо]

▪︎ "Prayers for Bobby", Flag of the United States.svg АКШ, 2009.

▪︎ "J'ai tué ma mère", Flag of Canada.svg Канада, 2009.

▪︎ "Hoje Eu Quero Voltar Sozinho", Flag of Brazil.svg Бразилия, 2014.

▪︎ "Skam", Flag of Norway.svg Норвегия, 2015 - 2017.

▪︎ "Baisers cachés", Flag of France.svg Франция, 2016.

▪︎ "Handsome Devil", Flag of Ireland.svg Ирландия, 2016.

▪︎ "13 Reasons Why", Flag of the United States.svg АКШ, 2017 - 2020.

▪︎ "Love, Simon", Flag of the United States.svg АКШ, 2018.

▪︎ "Élite", Flag of Spain.svg Испания, 2018 - ...

▪︎ "Boy Erased", Flag of the United States.svg АКШ, 2018.

▪︎ "Bohemian Rhapsody", Flag of the United States.svg АКШ, 2018.

▪︎ "9-1-1: Lone Star", Flag of the United States.svg АКШ, 2020.

▪︎ "Love, Victor", Flag of the United States.svg АКШ, 2020.

Конверсиялык терапия[оңдоо | булагын оңдоо]

     конверсиялык терапияга тыюу салынган      де-факто тыюу салынган      айрым учурларда тыюу салынган      конверсиялык терапияга тыюу салуу мыйзамы каралууда

Конверсиялык терапия - адамдын гомосексуалдык же бисексуалдык ориентациясын гетеросексуалдык ориентацияга өзгөртүүгө аракет кылган жалган илим. Жыныстык ориентацияны өзгөртүү мүмкүн экендигине ишенимдүү далилдер жок. Медициналык жана психиатриялык уюмдардын көпчүлүгү конверсиялык терапиянын натыйжасыз жана адамдын психикасына коркунуч келтирээрин эскертишет. Дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүндө конверсиялык терапияга каршы мыйзамдар кабыл алынган.

Мындан тышкары, АКШнын, Канаданын жана Австралиянын бир нече аймактарында конверсиялык терапияга тыюу салган мыйзамдар кабыл алынган.