Каир

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search
Египттин борбор шаары
Каир
القاهرة
Cairo, evening view from the Tower of Cairo, Egypt, Oct 2004.jpg
Желек
Желек
Өлкө Египет
Координаттар 30°3′22″N 31°14′22″E / 30.05611°N 31.23944°E / 30.05611; 31.23944Координаттары: 30°3′22″N 31°14′22″E / 30.05611°N 31.23944°E / 30.05611; 31.23944
Башчысы Абдул Азим Вазир
Аймагы 214 км²
Борборунун бийиктиги 68 м
Калкы 8 026 454[1] адам (2009)
Жыштыгы 36 143 адам/км²
Агломерация 17 856 000
Диний курамы ислам
Убакыт аралыгы UTC+2
Телефон коду +202
Расмий сайты http://www.cairo.gov.eg  (ар.)
Каир (Мысыр)
Locator Dot2.gif

Каир (араб. القاهرة‎‎, al-Qāhira — «жеңиштүү») - Мысыр/Египеттин борбору жана Африка менен Араб дүйнөсүнүн эң ири шаары. Египеттегилер аны көбүнчө مصر Маср деп аташат.

Калкы - 2009-жылдын маалыматы боюнча шаардын өзүндө 8 026 454 жана шаардык агломерациясында 17 856 000 киши.

Аль-Азхар мечити.
Ыйык Мария чиркөөсү.

Өз алдынча административдик бирдикти түзөт (мухафаза статусуна ээ). Өлкөнүн түндүк-чыгышында, Нил дарыясынын оң жээгинде жайгашып, Гезира жана Рода аралын ээлейт. Калкы 7,9 млн (2008; агломерациясында 16 млн; өлкөнүн калкынын 1/4и). Африкадагы эң ири шаар. Тогуз жолдун тоому. Эл аралык аэропорту бар. Метрополитен.

Каирди 969-ж. Фатимиддердин кол башчысы Жаухар ас-Сакали негиздеп, 973-ж. «Миср аль Кахира» («Жеңиштүү Мысыр», арабча Кахира) деп аталган. 973-1171-ж. Фатимид халифатынын, Айюбилердин (1171-1250), мамлюктардын (1250-1517) мезгилинде Каир ири соода кол өнөрчүлүктүн очогу. 1517-ж. шаарды осмон түрктөрү басып алып, бүлдүргөн. 1795-, 1804-05-ж. мамлюктар менен түрктөргө каршы көтөрүлүштөр чыккан. 1882-ж. англиялык аскерлер Египетти басып алганда Каирдин жаңы бөлүгү колониялык анклавга айланган. 1914-22-ж. Британия протектаратынын административдик, 1922-жылдан Египет Королдугунун, 1953-58-жылдары Египет Республикасынын, 1958-71-жылдары Бириккен Араб Республикасынын, 1971-жылдан Египет Араб Республикасынын борбору. Каирде Араб мамлекеттер лигасынын штаб-квартирасы (1945-жылдан), Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тилектештик комитетинин туруктуу секретариатынын резиденциясы (1957-жылдан) жайгашкан. Шаардын экономикасынын негизин жеңил өнөр-жайменен туризм түзөт. Металл иштетүү, машина куруу, химиялык, текстиль өнөр-жай ишканалары иштейт. Кол өнөрчүлүк (металл, тери ж. б. материалдардан буюм жасоо) өнүккөн. Университеттер, Египет искусство академиясы, музейлер (анын ичинде Египет, Копт, ислам исквосу), консерватория (1959-ж. негизделген), театрлар (анын ичиндеопера, улуттук, эркин, куурчак ж. б.) бар. Ар кыл тарыхый доорлордогу 400дөн ашык архитектура эстеликтери, анын ичиндеРим (Вавилон чебинин Траян мунарасы, б. з. 100-ж. чен), Византия (копттордун чиркөөлөрү) мезгилинин эстеликтери, Ибн-Тулун (9-кылым), аль-Азхар (10-кылым; анын астында дүйнөдөгү эң мурдагы университет иштейт, ал куранды үйрөтүүнүн башкы борбору) мечиттери, дарбаза (11-кылым), цитадель (12-кылым), көптөгөн медреселер, мамлюктардын мавзолейлери (15-, 16-кылымдын башы) сакталган. Шаардын эски бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген.

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]

Шилтемелер[оңдоо | булагын оңдоо]